Một văn bằng nhãn hiệu có thể bị chấm dứt hiệu lực một phần, tức là mất bảo hộ cho những hàng hoá, dịch vụ không được sử dụng liên tục 5 năm, trong khi vẫn giữ cho phần đang được dùng thật. Danh mục ghi trên văn bằng vì thế không phải là phạm vi bạn chắc chắn được hưởng; nó là phạm vi tối đa, và mỗi dòng trong đó phải được "nuôi" bằng việc sử dụng.
Bên mua thường đọc danh mục văn bằng như một bản đồ mở rộng: "bằng có cả bánh kẹo, đồ uống, dịch vụ quán cà phê, mình mua rồi làm hết". Nếu chủ cũ chỉ làm bánh, những dòng còn lại có thể đã yếu từ lâu. Bài này giúp bạn đối chiếu danh mục với thực tế kinh doanh, ước lượng phần nào an toàn, phần nào rủi ro, và điều chỉnh giao dịch theo đó. Việc đánh giá văn bằng có khớp với sản phẩm bạn định bán ở mức nhóm và mẫu nhãn là một câu chuyện khác; ở đây tập trung vào rủi ro mất hiệu lực từng phần.
Vì sao văn bằng thường ghi nhiều hơn những gì chủ thực sự bán
Khi nộp đơn, nhiều chủ nhãn khai rộng danh mục để "giữ chỗ": làm bánh nhưng khai thêm kẹo, đồ uống, dịch vụ cung cấp đồ ăn uống, phòng khi sau này mở rộng. Việc khai rộng ở thời điểm nộp đơn không bị cấm, miễn đáp ứng điều kiện bảo hộ và đóng đủ phí theo số nhóm, số sản phẩm. Vấn đề chỉ đến về sau, khi kế hoạch mở rộng không thành và những dòng khai thêm không bao giờ được dùng.
Cũng có trường hợp ngược lại: chủ nhãn từng bán đủ các dòng sản phẩm, rồi thu hẹp do thị trường thay đổi. Mặt hàng đã ngừng từ lâu vẫn nằm trên văn bằng, và từ ngày ngừng, đồng hồ 5 năm bắt đầu chạy với riêng dòng đó.
Người ngoài nhìn vào văn bằng không phân biệt được hai trường hợp này. Chỉ khi đối chiếu danh mục với chứng cứ kinh doanh thực tế, bạn mới biết dòng nào đang sống, dòng nào đang ngủ, và dòng nào chưa từng thức dậy.
Phân loại từng dòng trong danh mục văn bằng
Cách làm gọn là đi qua từng hàng hoá, dịch vụ trong danh mục và xếp vào một trong bốn loại dưới đây. Ví dụ ở cột cuối là ví dụ giả định cho một thương hiệu bánh.
| Loại | Dấu hiệu nhận biết | Rủi ro bị chấm dứt phần này | Ví dụ giả định |
|---|---|---|---|
| Đang dùng, có chứng cứ đều | Hoá đơn, bao bì qua các năm | Thấp | Bánh mì, bánh ngọt |
| Từng dùng, đã ngừng | Có chứng cứ cũ, không có gần đây | Tăng dần theo thời gian ngừng | Bánh trung thu, ngừng ba năm |
| Dùng lẻ tẻ, không chứng cứ | Chủ nói có bán nhưng không chứng từ | Trung bình đến cao | Đồ uống bán kèm tại tiệm |
| Chưa từng dùng | Không có bất kỳ dấu vết kinh doanh nào | Cao nếu văn bằng đã cấp trên 5 năm | Kẹo, dịch vụ tiệc cưới |
Với dòng "chưa từng dùng", mốc 5 năm thường được tính từ khi văn bằng có hiệu lực. Một văn bằng cấp chưa lâu thì các dòng chưa dùng vẫn còn thời gian; văn bằng đã cấp lâu thì chúng có thể bị yêu cầu chấm dứt ngay khi có người quan tâm.
Ai sẽ nhắm vào phần không sử dụng
Người đang muốn đăng ký nhãn tương tự cho đúng mặt hàng đó. Ví dụ giả định: một doanh nghiệp đồ uống nộp đơn cho một cái tên gần giống, bị văn bằng bánh của bạn chặn vì danh mục có đồ uống. Thay vì đổi tên, họ yêu cầu chấm dứt phần đồ uống với lý do không sử dụng. Họ không cần đụng tới phần bánh của bạn.
Đối thủ cùng ngành mở rộng sang mảng lân cận. Nếu bạn định mua thương hiệu để lấn sang một mảng, rất có thể một người khác đang ở sẵn trong mảng đó. Họ có động cơ rõ để dọn đường bằng yêu cầu chấm dứt một phần.
Người nhận li-xăng cũ hoặc nhà phân phối cũ. Những người từng làm việc với thương hiệu biết rõ dòng nào không bao giờ được bán. Nếu quan hệ đã đổ vỡ, họ là người dễ nộp yêu cầu nhất.
Chính bên bán, nếu muốn giữ lại một phần tên cho mình. Trong thương vụ mua riêng thương hiệu, bên bán có thể còn kinh doanh một mặt hàng lân cận. Hợp đồng nên có cam kết bên bán không nộp yêu cầu chấm dứt, không hỗ trợ người khác nộp.
Đối chiếu danh mục với thực tế: năm bước
Phần việc này nên làm cùng lúc với việc xin chứng cứ sử dụng từ bên bán, vì hai việc dùng chung tài liệu.
- Chép nguyên văn danh mục hàng hoá, dịch vụ trong văn bằng và các quyết định sửa đổi (nếu có thu hẹp, bổ sung), tách mỗi mặt hàng thành một dòng.
- Với từng dòng, ghi loại chứng cứ sử dụng bên bán đưa ra và khoảng thời gian chứng cứ phủ được.
- Xếp mỗi dòng vào một trong bốn loại ở bảng trên.
- Đánh dấu những dòng bạn thực sự cần cho kế hoạch kinh doanh sau khi mua, trong ba đến năm năm tới.
- So hai danh sách: dòng bạn cần mà đang thuộc loại rủi ro cao là trọng tâm đàm phán và kế hoạch xử lý.
Sau năm bước, bạn sẽ thấy đôi khi rủi ro thật không lớn: các dòng ngủ là những thứ bạn không cần. Khi đó, mất phần ấy cũng không làm thương vụ kém đi. Ngược lại, nếu toàn bộ lý do mua nằm ở những dòng ngủ, cần xem lại cả giá lẫn cách làm.
Cách xử lý khi phần bạn cần lại là phần đang ngủ
Một số hướng xử lý thường được cân nhắc, tuỳ mức rủi ro và thời gian còn lại:
- Nộp đơn mới đứng tên bạn cho chính những hàng hoá, dịch vụ cần mở rộng, ngay sau khi Cục ghi nhận chuyển nhượng, để có thêm một lớp bảo hộ không phụ thuộc lịch sử của chủ cũ.
- Bắt đầu sử dụng thật cho những dòng quan trọng sớm nhất có thể, dù quy mô nhỏ, và lưu chứng cứ từ ngày đầu.
- Định giá phần nhãn hiệu theo phạm vi đang được sử dụng chứ không theo toàn bộ danh mục, vì đó là phạm vi chắc chắn hơn.
- Yêu cầu cam đoan của bên bán về tình trạng sử dụng từng dòng, kèm cơ chế hoàn tiền nếu phần quan trọng bị chấm dứt trong một thời gian thoả thuận.
- Tra xem đã có ai nộp đơn nhãn tương tự cho những dòng đó chưa; nếu có, đó là người có thể nộp yêu cầu chấm dứt sớm.
Việc nộp đơn mới song song cần tính cùng tiến độ ghi nhận chuyển nhượng, để văn bằng cũ khi còn đứng tên bên bán không thành đối chứng chặn đơn của bạn. Người có chuyên môn sẽ giúp chọn thời điểm.
Gia hạn văn bằng không cứu được phần đang ngủ
Một hiểu lầm hay gặp là "bên bán vừa gia hạn xong, cả danh mục lại mới tinh". Gia hạn chỉ kéo dài thời hạn hiệu lực của văn bằng thêm 10 năm; nó không tạo ra việc sử dụng, cũng không đặt lại đồng hồ 5 năm của những hàng hoá, dịch vụ không được dùng. Một dòng đã ngủ sáu năm trước khi gia hạn vẫn là dòng đã ngủ sáu năm ngay sau khi gia hạn.
Vì vậy khi bên bán đưa quyết định gia hạn như một điểm cộng, bạn ghi nhận nó cho đúng phạm vi: rủi ro hết hạn đã được xử lý, còn rủi ro không sử dụng vẫn nguyên. Hai loại rủi ro này nên nằm ở hai dòng riêng trong biên bản thẩm định để người đọc sau không gộp làm một.
Ngược lại, có trường hợp chủ văn bằng chủ động gia hạn chỉ cho một phần danh mục, bỏ đi những dòng không còn dùng, nếu thủ tục hiện hành cho phép. Khi thấy danh mục sau gia hạn hẹp hơn bản gốc, bạn đối chiếu kỹ để biết chính xác phạm vi đang còn, thay vì đọc theo văn bằng giấy lần đầu.
Định cho người khác dùng phần đang ngủ: tính kỹ trước
Một số người mua thương hiệu với kế hoạch cấp li-xăng hoặc nhượng quyền cho đối tác làm những mặt hàng mình không làm, ví dụ mua thương hiệu bánh rồi cho một xưởng khác làm kẹo cùng tên. Việc sử dụng của bên được chủ sở hữu cho phép cũng được tính là sử dụng, nên về lâu dài đây là cách nuôi những dòng đang ngủ.
Rủi ro nằm ở giai đoạn đầu. Nếu dòng kẹo đã ngủ quá 5 năm, đối tác của bạn đang bỏ tiền xây sản phẩm trên một phần văn bằng có thể bị yêu cầu chấm dứt bất cứ lúc nào. Khi điều đó xảy ra, họ sẽ quay sang hỏi bạn về những cam kết trong hợp đồng li-xăng.
Cách làm thận trọng là nói rõ tình trạng phần đó với đối tác, giới hạn cam kết bảo đảm của bạn tương ứng, và cân nhắc nộp đơn mới cho chính mặt hàng ấy trước khi ký li-xăng dài hạn. Minh bạch từ đầu rẻ hơn nhiều so với tranh chấp với chính người đang trả phí cho bạn.
Ví dụ giả định: tiệm bánh và giấc mơ chuỗi cà phê
Ví dụ giả định: anh Đạt mua lại thương hiệu một tiệm bánh lâu năm ở Cần Thơ với ý định mở chuỗi cà phê bánh ngọt. Văn bằng ghi cả bánh, đồ uống không cồn, cà phê và dịch vụ cung cấp đồ ăn uống, cấp đã tám năm. Tiệm chỉ bán bánh, đồ uống pha tại chỗ có nhưng không xuất hoá đơn riêng, còn dịch vụ quán chưa từng có vì tiệm chỉ bán mang đi.
Lưới đối chiếu cho thấy phần bánh rất chắc, còn phần anh cần nhất cho kế hoạch là dịch vụ quán và cà phê thì rủi ro cao. Anh vẫn mua, nhưng trả giá theo phần bánh; nộp đơn mới cho dịch vụ quán ngay khi được ghi nhận chủ văn bằng; mở quán đầu tiên trong ba tháng với tên đúng mẫu, lưu hoá đơn dịch vụ từ ngày khai trương.
Nếu sau này có người yêu cầu chấm dứt phần dịch vụ quán của văn bằng cũ, anh còn đơn mới và một quán đang hoạt động thật. Phần mất đi khi đó là thứ anh chưa trả tiền cho nó.
Câu hỏi thường gặp
Chấm dứt hiệu lực một phần văn bằng nhãn hiệu là gì?
Là việc văn bằng mất hiệu lực cho một số hàng hoá, dịch vụ trong danh mục, ví dụ vì không được sử dụng liên tục 5 năm, trong khi vẫn còn hiệu lực cho các hàng hoá, dịch vụ khác. Văn bằng không mất toàn bộ, nhưng phạm vi bảo hộ bị thu hẹp.
Danh mục văn bằng rộng có phải là lợi thế khi mua không?
Chỉ là lợi thế nếu các dòng trong danh mục đang được sử dụng thật hoặc văn bằng còn mới. Với văn bằng đã cấp lâu, những dòng chưa từng dùng là phần dễ bị yêu cầu chấm dứt, nên không nên trả tiền như thể chúng chắc chắn thuộc về bạn.
Ai có thể yêu cầu chấm dứt phần không sử dụng?
Bất kỳ tổ chức, cá nhân nào. Trên thực tế, người nộp thường là doanh nghiệp đang muốn đăng ký nhãn tương tự cho đúng mặt hàng đó, đối thủ đang mở rộng sang mảng lân cận, hoặc đối tác cũ biết rõ dòng nào chưa từng được bán.
Mua xong rồi bắt đầu dùng cho mặt hàng mới thì có an toàn không?
Sử dụng thật từ sớm giúp củng cố phần đó, nhưng không xoá được quá khứ. Việc dùng lại vội vàng ngay trước khi có người yêu cầu có thể không được tính. Kết hợp với nộp đơn mới cho mặt hàng cần mở rộng sẽ chắc hơn.
Có nên yêu cầu bên bán thu hẹp danh mục trước khi bán?
Thường không cần. Thu hẹp không làm phần còn lại mạnh hơn, chỉ tự bỏ đi phần có thể còn dùng được. Cách hợp lý hơn là định giá theo phần đang được sử dụng và có điều khoản xử lý nếu phần quan trọng bị chấm dứt.