Khi văn bằng nhãn hiệu đứng tên một công ty khác trong cùng nhóm với bên bán, công ty đó phải trực tiếp tham gia giao dịch với tư cách bên chuyển nhượng; ký với công ty đang vận hành cửa hàng thôi là chưa mua được thương hiệu. Đây là tình huống hay gặp ở chuỗi nhỏ đã lớn lên qua vài lần lập công ty mới, hoặc ở nhóm mà người sáng lập cố ý tách tài sản trí tuệ ra một pháp nhân riêng.
Bài viết từ phía bên mua: làm sao nhận ra sớm, rủi ro cụ thể khi bỏ sót công ty đứng tên, ba cách đưa công ty đó vào giao dịch và những gì cần kiểm ở công ty này. Chuyện chọn ai đứng tên ngay từ đầu là việc của chủ thương hiệu, không phải nội dung bài này.
Vì sao thương hiệu hay nằm ở một công ty khác
Có vài lý do phổ biến. Người sáng lập lập công ty đầu tiên, đăng ký nhãn hiệu cho công ty đó, rồi mở thêm công ty mới để vận hành chuỗi nhưng không chuyển văn bằng sang. Hoặc nhóm cố ý để một công ty giữ tài sản trí tuệ, các công ty khác vận hành cửa hàng, nhà máy và trả phí sử dụng nhãn. Hoặc thương hiệu được đăng ký từ thời làm chung với một đối tác, đứng tên công ty liên doanh cũ.
Không lý do nào trong số đó là bất thường. Vấn đề chỉ phát sinh khi bên mua không biết và đàm phán, đặt cọc, ký kết với công ty vận hành, trong khi tài sản quan trọng nhất lại nằm ở chỗ khác.
Người bán cũng thường không nhắc tới, vì với họ "đều là của mình cả". Nhưng trong mắt pháp luật, mỗi công ty là một pháp nhân riêng, có chủ sở hữu, chủ nợ và người đại diện riêng. Tài sản của công ty này không tự động đi theo khi công ty kia bán cửa hàng.
Với bên mua, điều này cũng có mặt tích cực. Một công ty chỉ giữ tài sản trí tuệ, không vận hành, không thuê nhân viên, thường ít nợ và ít tranh chấp hơn công ty vận hành. Nếu kiểm kỹ và đưa đúng công ty này vào hợp đồng, phần nhãn hiệu của giao dịch có khi lại sạch hơn phần cửa hàng. Cái giá là bạn phải làm việc với hai pháp nhân thay vì một, và chịu khó đọc thêm một bộ hồ sơ.
Dấu hiệu nhận ra sớm
Bạn có thể nhận ra tình huống này ngay từ vài buổi đầu nếu để ý những chi tiết sau:
- Tên chủ sở hữu trên văn bằng khác tên công ty trên hoá đơn, hợp đồng thuê mặt bằng, giấy phép của cửa hàng.
- Báo cáo tài chính của công ty vận hành có khoản chi "phí sử dụng thương hiệu", "phí bản quyền" hoặc "phí quản lý" trả cho một công ty khác.
- Bên bán nói "thương hiệu do công ty mẹ giữ", "để bên kia lo giấy tờ".
- Tên miền, trang mạng xã hội đăng ký bằng thông tin của một công ty hoặc một cá nhân khác công ty vận hành.
- Văn bằng cũ đứng tên một công ty có tên gần giống, đã đổi tên hoặc tạm ngừng hoạt động.
- Nhóm có nhiều công ty cùng người đại diện hoặc cùng địa chỉ trụ sở.
Gặp một trong các dấu hiệu trên, hỏi thẳng và yêu cầu bên bán liệt kê toàn bộ văn bằng, đơn liên quan kèm tên chủ của từng cái. Danh sách đó là đầu vào cho mọi bước sau.
Rủi ro khi chỉ ký với công ty vận hành
Không đăng ký được chuyển nhượng. Cục chỉ ghi nhận chuyển nhượng khi bên chuyển nhượng là chủ văn bằng. Hợp đồng ký với công ty vận hành sẽ không đi qua được bước này.
Công ty đứng tên vẫn tự do định đoạt. Về nguyên tắc, công ty đứng tên vẫn có thể bán, li-xăng hoặc thế chấp nhãn hiệu cho người khác, kể cả sau khi bạn đã trả tiền cho công ty vận hành.
Chủ nợ của công ty đứng tên. Nếu công ty đứng tên mắc nợ, nhãn hiệu là tài sản của công ty đó và có thể bị xử lý để trả nợ. Bạn đứng ngoài và không có quyền gì với tài sản này.
Thay đổi chủ sở hữu ở công ty đứng tên. Nếu phần vốn của công ty đứng tên đổi chủ, chủ mới có thể không đồng ý với những gì bên bán đã hứa với bạn.
Mất hiệu lực vì công ty đứng tên chấm dứt tồn tại. Văn bằng có thể bị chấm dứt khi chủ không còn tồn tại mà không có người kế thừa hợp pháp. Công ty đứng tên bị bỏ mặc, giải thể không xử lý tài sản là tình huống xấu nhất.
Ba cách đưa công ty đứng tên vào giao dịch
Tuỳ cấu trúc giao dịch, có ba hướng thường gặp. Hướng nào hợp với bạn nên bàn với luật sư, vì mỗi hướng có hệ quả khác nhau về thời gian, thuế và rủi ro.
| Cách | Làm thế nào | Lưu ý |
|---|---|---|
| Công ty đứng tên là một bên ký | Hợp đồng ba bên hoặc hợp đồng riêng giữa bạn và công ty đứng tên cho phần nhãn hiệu | Rõ ràng nhất; cần kiểm thẩm quyền và tình trạng của công ty đứng tên |
| Chuyển văn bằng về công ty vận hành trước | Công ty đứng tên chuyển nhượng cho công ty vận hành, Cục ghi nhận xong mới giao dịch tiếp | Thêm một vòng chuyển nhượng và thời gian chờ; hợp khi bạn mua cả công ty vận hành |
| Mua luôn công ty đứng tên | Mua phần vốn của công ty đang giữ văn bằng | Kéo theo toàn bộ nợ, nghĩa vụ của công ty đó; cần thẩm định doanh nghiệp đầy đủ |
Nghĩa vụ thuế phát sinh từ chuyển nhượng tài sản trí tuệ giữa các công ty là phần riêng; nên hỏi kế toán hoặc người làm thuế trước khi chọn cấu trúc.
Kiểm công ty đứng tên như kiểm một bên bán thứ hai
Khi công ty đứng tên đã được xác định, hãy kiểm nó kỹ như kiểm bên bán chính, vì đây mới là bên giao tài sản cho bạn.
- Tra mã số, tình trạng hoạt động, người đại diện theo pháp luật và lịch sử thay đổi trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
- Xin danh sách thành viên hoặc cổ đông để biết ai cần chấp thuận việc bán tài sản.
- Hỏi công ty đứng tên đã cấp li-xăng cho những ai, có hợp đồng li-xăng nội bộ với công ty vận hành bằng văn bản không.
- Hỏi nhãn hiệu có đang được dùng làm tài sản bảo đảm cho khoản vay nào không.
- Xin xác nhận bằng văn bản rằng công ty đứng tên không có tranh chấp, khiếu nại nào liên quan tới nhãn hiệu.
- Đưa các cam đoan này vào hợp đồng do chính công ty đứng tên ký.
Đừng bỏ qua bước kiểm chỉ vì công ty đứng tên có cùng người đại diện với công ty vận hành. Cùng một người ký không có nghĩa là cùng một túi tài sản: mỗi công ty có thể có thành viên góp vốn khác nhau, chủ nợ khác nhau, khoản vay khác nhau. Một thành viên nhỏ của công ty đứng tên, không có mặt trong buổi đàm phán, vẫn có thể có quyền biểu quyết về việc bán tài sản tuỳ theo điều lệ.
Nếu bên bán ngại cho xem tài liệu của công ty đứng tên với lý do "đó là chuyện nội bộ", hãy giải thích rằng tài sản bạn mua nằm ở đó, nên đó không còn là chuyện nội bộ nữa. Một bên bán thiện chí thường hiểu và cung cấp ở mức cần thiết, có thể kèm thoả thuận bảo mật.
Sau khi ký: giữ tài sản yên ổn cho tới khi Cục ghi nhận
Khoảng chờ là khoảng dễ tổn thương nhất. Từ lúc ký đến lúc Cục ghi nhận chuyển nhượng có thể mất một thời gian đáng kể, tuỳ khối lượng hồ sơ. Trong khoảng này, trên sổ đăng ký, công ty đứng tên vẫn là chủ. Bên mua cần hợp đồng ràng buộc công ty đó không được làm gì với nhãn hiệu.
Li-xăng tạm cho bên mua. Một số giao dịch cho bên mua dùng nhãn ngay theo một li-xăng tạm từ công ty đứng tên, chấm dứt khi chuyển nhượng được ghi nhận. Cách này giúp cửa hàng hoạt động liền mạch, nhưng phải viết rõ để không bị hiểu thành bên mua chỉ là người được li-xăng.
Giữ công ty đứng tên còn sống tới khi xong. Nếu nhóm bên bán định giải thể công ty đứng tên sau khi bán, hợp đồng nên yêu cầu chờ đến khi Cục ghi nhận xong. Giải thể giữa chừng có thể làm hồ sơ chuyển nhượng rơi vào thế khó xử lý.
Nhận bàn giao những thứ đi kèm. Tên miền, tài khoản mạng xã hội, bản gốc file thiết kế logo, hồ sơ đơn đăng ký cũ thường cũng nằm ở công ty đứng tên hoặc ở người sáng lập. Liệt kê và nhận bàn giao cùng lúc.
Ví dụ giả định và khi nhóm có yếu tố nước ngoài
Ví dụ giả định: một chuỗi trà sữa có chín cửa hàng ở Hà Nội và Hải Phòng do công ty vận hành điều hành. Văn bằng đứng tên công ty thương mại mà hai nhà sáng lập lập từ năm đầu, nay chỉ còn là công ty "trên giấy", không hoạt động thật. Bên mua đã ký thoả thuận đặt cọc với công ty vận hành, đến khi luật sư tra văn bằng mới phát hiện. Hai bên phải soạn lại thành hợp đồng ba bên, và công ty trên giấy phải hoàn thiện thủ tục nội bộ cho việc bán tài sản trước khi ký.
Tình huống phức tạp hơn khi chủ văn bằng là công ty ở nước ngoài trong cùng nhóm, còn công ty Việt Nam chỉ dùng nhãn theo li-xăng. Khi đó bên ký chuyển nhượng là công ty nước ngoài, việc ký kết, uỷ quyền và hợp pháp hoá giấy tờ mất nhiều thời gian hơn, và nhãn có thể được bảo hộ ở Việt Nam qua đăng ký quốc tế chứ không phải văn bằng cấp trực tiếp. Với tình huống này, nên có luật sư làm sở hữu trí tuệ ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Mua chuỗi cửa hàng mà văn bằng đứng tên công ty khác thì có mua được thương hiệu không?
Có, nhưng công ty đứng tên văn bằng phải trực tiếp ký chuyển nhượng với bạn, hoặc chuyển văn bằng về công ty vận hành trước khi giao dịch. Ký với riêng công ty vận hành thì Cục không ghi nhận chuyển nhượng.
Công ty đứng tên chỉ còn trên giấy thì có sao không?
Vẫn ký được nếu công ty còn tồn tại hợp pháp và có người đại diện. Rủi ro là công ty đó có thể có nợ hoặc nghĩa vụ chưa xử lý, nên vẫn cần kiểm tình trạng và xin cam đoan như với bên bán chính.
Có nên mua luôn công ty đang giữ văn bằng không?
Có thể, nhưng khi mua phần vốn bạn nhận cả nợ và nghĩa vụ của công ty đó. Cần thẩm định doanh nghiệp đầy đủ, không chỉ phần nhãn hiệu. Với công ty chỉ giữ tài sản, việc này thường gọn hơn công ty có hoạt động.
Hợp đồng li-xăng nội bộ giữa các công ty trong nhóm có ảnh hưởng gì tới bên mua?
Có. Nếu công ty vận hành đang được li-xăng, bạn cần biết li-xăng đó chấm dứt thế nào khi nhãn hiệu đổi chủ, và có bên nào khác trong nhóm cũng đang được li-xăng mà bạn chưa biết hay không.
Làm sao biết bên bán còn những công ty khác giữ tài sản liên quan?
Yêu cầu bên bán liệt kê toàn bộ văn bằng, đơn, tên miền, tài khoản mạng xã hội kèm tên chủ của từng thứ. Đối chiếu với dữ liệu tra cứu theo tên thương hiệu và theo tên những người sáng lập.