Một nhãn hiệu đã đăng ký nhưng không được chủ sở hữu hoặc người được chủ cho phép sử dụng liên tục trong 5 năm, không có lý do chính đáng, có thể bị bất kỳ tổ chức, cá nhân nào yêu cầu chấm dứt hiệu lực. Với bên mua, điều đó có nghĩa là một văn bằng còn hạn dài vẫn có thể là tài sản rất mong manh nếu thương hiệu đã ngừng kinh doanh nhiều năm.
Mua lại một thương hiệu cũ để hồi sinh là ý tưởng có sức hút: tên đã có người nhớ, có câu chuyện, có văn bằng. Nhưng chính khoảng thời gian thương hiệu ngủ là thứ đối thủ có thể dùng để lấy quyền đi. Bài này giải thích vì sao rủi ro vẫn đi theo văn bằng sang tay bạn, cách ước lượng mức rủi ro, và những việc bên mua làm được trước và ngay sau khi nhận chuyển nhượng.
Vì sao rủi ro không sử dụng đi theo văn bằng sang tay bạn
Việc chấm dứt hiệu lực vì không sử dụng xét theo tình trạng của nhãn hiệu, không xét theo việc ai đang là chủ. Khi bạn nhận chuyển nhượng, bạn nhận đúng văn bằng đó với toàn bộ quá khứ của nó, kể cả những năm tháng không ai dùng. Khoảng thời gian 5 năm liên tục được nhìn ngược từ ngày có người nộp yêu cầu chấm dứt; nếu trong 5 năm đó không có việc sử dụng nào được tính, lần đổi chủ giữa chừng không tự nó cắt đứt mạch thời gian.
Điều này khác với cảm giác thông thường rằng "bằng mới về tay mình thì mình bắt đầu từ đầu". Bên mua chỉ thực sự an toàn khi chính mình bắt đầu sử dụng nhãn hiệu một cách thật và đủ lâu, hoặc khi chủ cũ còn những chứng cứ sử dụng gần đây đủ sức đứng vững. Luật cũng có quy định để việc dùng lại một cách vội vàng ngay trước khi có người nộp yêu cầu không được tính; mốc thời gian cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Một điểm cần nói rõ: không sử dụng không làm văn bằng tự động mất hiệu lực. Văn bằng vẫn còn cho đến khi có người yêu cầu và Cục ra quyết định chấm dứt. Nhưng một văn bằng như vậy giống như cánh cửa không khoá: chưa ai vào không có nghĩa là an toàn, và người có lý do để vào nhất thường là đối thủ cũng muốn dùng cái tên ấy.
Ước lượng mức rủi ro theo lịch sử kinh doanh
Bảng dưới không phải công thức pháp lý mà là cách sắp xếp thông tin để bên mua thấy mình đang đứng ở đâu. Ô "khoảng ngừng" tính từ lần cuối cùng có chứng cứ sử dụng thật trên hàng hoá, dịch vụ đã đăng ký.
| Khoảng ngừng tính đến hôm nay | Ai có lý do yêu cầu chấm dứt | Mức rủi ro với bên mua |
|---|---|---|
| Dưới hai năm, có chứng cứ rõ | Ít | Thấp, miễn bạn dùng tiếp ngay sau khi nhận |
| Hai đến bốn năm, chứng cứ rời rạc | Đối thủ cùng ngành đang tìm tên mới | Trung bình, mốc 5 năm đang đến gần |
| Trên năm năm, không có chứng cứ | Bất kỳ ai muốn dùng tên đó | Cao: quyền có thể bị lấy ngay khi có người nộp yêu cầu |
| Trên năm năm, có người khác đang dùng tên gần giống | Chính người đang dùng | Rất cao: họ có lý do và có thể đã chuẩn bị hồ sơ |
Ở hai dòng cuối, giá trị của văn bằng gần như chỉ còn là một khoảng thời gian ân hạn không ai bảo đảm. Bên mua nên định giá như vậy, và cấu trúc thanh toán để phần lớn tiền chỉ chuyển khi rủi ro đã qua.
Những câu bên mua nên hỏi trước khi đặt cọc
Lần cuối thương hiệu được dùng trên hàng hoá thật là khi nào? Hỏi ngày tháng cụ thể và xin bằng chứng: hoá đơn bán hàng có tên nhãn, mẫu bao bì có ngày sản xuất, hợp đồng đặt in nhãn. Câu trả lời "vẫn bán lai rai" không đủ.
Có ai được cho phép dùng tên trong thời gian chủ ngừng kinh doanh không? Việc sử dụng của người được chủ sở hữu cho phép, ví dụ một bên nhận li-xăng, cũng được tính là sử dụng. Nếu có, xin hợp đồng li-xăng và chứng cứ sử dụng của bên đó.
Lý do ngừng kinh doanh là gì? Luật chấp nhận lý do chính đáng cho việc không sử dụng. Những tình huống khách quan, ví dụ bị cấm lưu hành tạm thời hay sự kiện bất khả kháng, có thể là lý do; còn "kinh doanh không lãi nên nghỉ" khó được coi là chính đáng. Đánh giá này nên do người có chuyên môn làm.
Đã từng nhận thư, yêu cầu nào liên quan đến việc không sử dụng chưa? Hỏi thẳng và ghi câu trả lời vào cam đoan trong hợp đồng. Một yêu cầu chấm dứt đang được xử lý mà bên bán giấu đi là chuyện lớn.
Có ai khác đang dùng tên gần giống trên thị trường không? Bạn tự tìm thêm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, bản đồ trực tuyến. Người đang dùng tên gần giống là người có lý do nhất để yêu cầu chấm dứt.
Kế hoạch 90 ngày đầu sau khi nhận chuyển nhượng
Nếu bạn quyết định mua, việc quan trọng nhất là biến thương hiệu từ trạng thái ngủ sang trạng thái được sử dụng thật, có chứng cứ. Trình tự gợi ý:
- Ngay sau khi ký, bắt đầu dùng nhãn hiệu đúng mẫu đã đăng ký trên ít nhất một dòng hàng hoá, dịch vụ nằm trong danh mục văn bằng; không đổi logo vào lúc này.
- Lưu chứng cứ từ ngày đầu: hoá đơn, hợp đồng đặt in bao bì, ảnh sản phẩm trên kệ có thể hiện thời điểm, đơn hàng trên sàn.
- Phân phối thật, dù nhỏ: bán cho khách thật qua kênh thật. Việc "sử dụng" chỉ để lấy chứng cứ, không có giao dịch thật, rất dễ bị đánh giá là hình thức.
- Mở rộng dần sang các hàng hoá, dịch vụ khác trong danh mục mà bạn thực sự định kinh doanh.
- Giao một người theo dõi các yêu cầu, thông báo liên quan đến văn bằng và cập nhật địa chỉ liên lạc trên hồ sơ sau khi Cục ghi nhận chuyển nhượng.
Kế hoạch này không xoá được quá khứ của văn bằng. Nó chỉ giúp từ hôm nay trở đi, mỗi tháng trôi qua là thêm một tháng sử dụng có thật để bạn dựa vào nếu bị yêu cầu chấm dứt.
Điều khoản bảo vệ bên mua khi thương hiệu đã ngủ lâu
Hợp đồng cần phản ánh việc bên bán biết rõ lịch sử sử dụng hơn bạn. Những điều khoản thường được dùng:
- Bên bán cam đoan về khoảng thời gian sử dụng gần nhất và cung cấp danh mục chứng cứ kèm theo như một phụ lục hợp đồng.
- Nếu văn bằng bị yêu cầu chấm dứt trong một khoảng thời gian thoả thuận sau ngày ký, với căn cứ không sử dụng thuộc giai đoạn trước khi bàn giao, bên bán hoàn lại một phần hoặc toàn bộ khoản tiền tương ứng với nhãn hiệu.
- Bên bán có nghĩa vụ hợp tác cung cấp chứng cứ, ký xác nhận, làm chứng nếu văn bằng bị yêu cầu chấm dứt.
- Một phần tiền được giữ lại cho tới khi qua mốc thời gian mà rủi ro quá khứ hết tác dụng, tức khi việc sử dụng của chính bạn đã đủ dài.
- Bên bán cam kết không hỗ trợ, không đứng sau bất kỳ yêu cầu chấm dứt nào đối với văn bằng đã bán.
Điều khoản cuối nghe có vẻ thừa, nhưng trong các thương vụ nhỏ giữa người quen, chuyện bên bán sau này bất hoà rồi giúp người khác lấy lại tên không phải là hiếm.
Nộp thêm đơn mới song song: khi nào đáng làm
Một cách giảm phụ thuộc vào văn bằng ngủ là nộp ngay một đơn mới đứng tên bạn cho cùng dấu hiệu hoặc cho phiên bản nhãn bạn định dùng lâu dài. Nếu văn bằng cũ bị chấm dứt, bạn vẫn còn một đơn đang đi trên đường thẩm định với ngày nộp sớm. Nếu văn bằng cũ đứng vững, đơn mới vẫn có ích khi danh mục hàng hoá cũ hẹp hơn kế hoạch kinh doanh của bạn.
Đơn mới không phải lúc nào cũng thuận lợi. Khi văn bằng cũ còn hiệu lực và chưa được ghi nhận sang tên bạn, nó có thể trở thành đối chứng chặn chính đơn của bạn, vì hai chủ khác nhau trên giấy tờ. Vì vậy thời điểm nộp và cách khai cần tính cùng với tiến độ ghi nhận chuyển nhượng; nhiều trường hợp nên nộp ngay sau khi Cục ghi nhận bạn là chủ văn bằng cũ.
Chi phí của đơn mới gồm lệ phí nhà nước và công sức theo dõi hồ sơ trong thời gian thẩm định. Với một thương hiệu đã ngủ trên năm năm và có người khác đang dùng tên gần giống, khoản chi này thường nhỏ so với phần giá trị nó bảo vệ. Với thương hiệu còn chứng cứ sử dụng gần đây, có thể chưa cần.
Ví dụ giả định: thương hiệu nước mắm nghỉ sáu năm
Ví dụ giả định: một cơ sở nước mắm ở Khánh Hoà từng có thương hiệu khá quen ở miền Trung, ngừng sản xuất sáu năm vì chủ ốm. Văn bằng vẫn còn hạn bốn năm. Anh Phúc muốn mua tên để hồi sinh sản phẩm. Khi hỏi chứng cứ, gia đình chỉ còn vài vỏ chai cũ và không còn hoá đơn nào trong năm năm gần nhất.
Anh Phúc tìm trên sàn và thấy một cơ sở ở tỉnh khác đang bán nước mắm với tên gần giống, chưa có văn bằng. Đó là người có lý do rõ nhất để yêu cầu chấm dứt văn bằng ngủ. Anh quyết định vẫn mua, nhưng giá trả cho phần nhãn hiệu thấp, phần lớn tiền dành cho công thức và quan hệ với nhà cung cấp cá; một phần nhỏ giữ lại hai năm. Ngay tháng sau, anh đưa sản phẩm ra chợ với nhãn đúng mẫu đăng ký và nộp thêm một đơn mới đứng tên mình cho phiên bản nhãn anh định dùng lâu dài.
Anh chấp nhận khả năng văn bằng cũ bị chấm dứt trong năm đầu. Nếu chuyện đó xảy ra, anh vẫn có đơn mới, có công thức và có khách; số tiền mất là phần anh đã tính trước.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn hiệu không dùng 5 năm có tự mất hiệu lực không?
Không tự mất. Văn bằng vẫn còn hiệu lực cho đến khi có tổ chức, cá nhân nộp yêu cầu chấm dứt và Cục ra quyết định. Nhưng một văn bằng như vậy có thể bị yêu cầu chấm dứt bất cứ lúc nào, nên giá trị của nó khi mua bán thấp hơn nhiều.
Mua thương hiệu xong thì thời gian không sử dụng có được tính lại từ đầu không?
Việc đổi chủ không tự xoá quá khứ. Khoảng 5 năm được xét ngược từ ngày có người nộp yêu cầu, bất kể ai là chủ trong khoảng đó. Bên mua chỉ cải thiện được tình hình bằng việc sử dụng thật của chính mình kể từ khi nhận.
Dùng lại thương hiệu ngay sau khi mua có cứu được văn bằng không?
Có ích nếu việc sử dụng là thật và bắt đầu trước khi có người nộp yêu cầu đủ lâu. Luật có quy định để việc dùng lại vội vã ngay trước khi bị yêu cầu không được tính; khoảng thời gian cụ thể bạn đối chiếu quy định hiện hành.
Ai có quyền yêu cầu chấm dứt văn bằng vì không sử dụng?
Bất kỳ tổ chức, cá nhân nào cũng có quyền nộp yêu cầu, không cần chứng minh mình có quyền lợi riêng. Trong thực tế, người nộp thường là đối thủ muốn dùng tên đó hoặc người đang nộp đơn nhãn hiệu gần giống và bị văn bằng cũ chặn.
Bên li-xăng dùng nhãn hiệu có được tính là chủ sở hữu sử dụng không?
Sử dụng của người được chủ sở hữu cho phép cũng được tính. Khi thẩm định, bạn nên xin hợp đồng li-xăng và chứng cứ sử dụng của bên nhận li-xăng, vì đó có thể là nguồn chứng cứ duy nhất trong những năm chủ không trực tiếp kinh doanh.
Có nên mua thương hiệu đã ngừng kinh doanh trên 5 năm không?
Có thể, nếu bạn định giá phần nhãn hiệu như một tài sản có rủi ro cao, chia thanh toán theo mốc, có cam kết của bên bán, và lập kế hoạch sử dụng ngay. Nộp thêm đơn mới đứng tên mình là cách giảm phụ thuộc vào văn bằng cũ.