Khi chào bán, người bán hay nhấn mạnh "thương hiệu có từ mấy chục năm". Bên mua cần tách câu ấy thành hai con số khác nhau: tuổi trên giấy tính từ ngày nộp đơn của văn bằng, và tuổi thật tính từ khi cái tên được dùng liên tục trên thị trường. Hai con số này có khi trùng nhau, có khi lệch cả chục năm, và mỗi kiểu lệch ảnh hưởng tới giá trị theo một hướng khác.
Tuổi văn bằng sớm thường là lợi thế, vì ngày nộp đơn quyết định ai được ưu tiên khi hai bên tranh cùng một dấu hiệu. Nhưng văn bằng lâu năm cũng mang theo lịch sử: các đời chủ, các lần gia hạn, những giai đoạn ngừng dùng. Bài này chỉ cách đọc cả hai tuổi và đưa chúng vào phán đoán giá trị.
Tuổi văn bằng tính từ đâu và nói lên điều gì
Văn bằng nhãn hiệu ở Việt Nam có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn, gia hạn được nhiều lần, mỗi lần mười năm. Vì thế mốc quan trọng nhất trên văn bằng không phải ngày cấp mà là ngày nộp đơn, và nếu đơn có hưởng quyền ưu tiên từ một đơn nộp trước ở nước khác thì còn có ngày ưu tiên. Từ hai mốc này, bạn tính được văn bằng đang ở năm thứ mấy của chu kỳ và đã qua mấy lần gia hạn.
Tuổi văn bằng nói lên ba điều. Thứ nhất, vị trí của nhãn trong hàng đợi: đơn nào nộp trước thì thường được xét ưu tiên trước các đơn trùng hoặc tương tự nộp sau. Thứ hai, số lần chủ sở hữu đã chủ động giữ quyền qua gia hạn, một tín hiệu về sự chăm chút. Thứ ba, thời gian người khác đã có cơ hội để phản đối hay yêu cầu huỷ mà không làm, điều này có ý nghĩa tương đối chứ không tuyệt đối.
Ngày cấp vẫn cần ghi lại, vì một số thời hạn liên quan đến việc yêu cầu huỷ bỏ hay chấm dứt được tính theo ngày cấp hoặc theo các mốc khác. Khi thẩm định, hãy ghi cả ngày nộp, ngày ưu tiên (nếu có), ngày cấp và các lần gia hạn vào một dòng thời gian, thay vì chỉ ghi "văn bằng còn hiệu lực".
Ngày nộp đơn sớm là tấm chắn trước những đơn đến sau
Việt Nam xét quyền đăng ký nhãn hiệu chủ yếu theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên: khi có nhiều đơn cho dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn, dùng cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự, đơn có ngày nộp hoặc ngày ưu tiên sớm nhất thường được ưu tiên. Một văn bằng có ngày nộp đơn sớm vì thế là tấm chắn trước những nhãn gần giống nộp sau, và chủ của nó có căn cứ phản đối các đơn đó.
Với bên mua, tấm chắn này có giá trị thật. Nó có nghĩa là trong cùng nhóm sản phẩm, những người đặt tên na ná sau này phải tránh cái tên bạn mua. Một thương hiệu mới cấp văn bằng có thể có cùng mức bảo hộ trên giấy, nhưng nằm sau nhiều đơn khác trong hàng đợi, và có thể đã có những nhãn gần giống đứng trước nó mà chủ cũ chọn chung sống.
Ngày ưu tiên cũng là thứ đáng xem kỹ với thương hiệu có đăng ký ở nước ngoài. Đơn nộp ở một nước thành viên Công ước Paris có thể được hưởng quyền ưu tiên khi nộp ở nước khác trong thời hạn sáu tháng đối với nhãn hiệu. Nếu chủ cũ đã khai thác đúng cơ chế này, các văn bằng ở nhiều nước có chung một ngày ưu tiên sớm, làm bộ tài sản chắc hơn. Nếu họ nộp lẻ tẻ mỗi nước một thời điểm, vị trí ở từng nước phải được xem riêng.
Tuổi trên giấy và tuổi thật: bốn tình huống hay gặp
Đối chiếu ngày nộp đơn với thời điểm cái tên được dùng thật, bạn sẽ rơi vào một trong các tình huống dưới đây. Mỗi tình huống gợi ra câu hỏi cần làm rõ trước khi trả giá.
| Tình huống | Dấu hiệu nhận ra | Điều cần hỏi tiếp | Hướng tác động tới giá trị |
|---|---|---|---|
| Văn bằng sớm, dùng liên tục từ đó | Chứng cứ sử dụng trải đều theo năm | Mẫu nhãn và danh mục còn khớp không? | Thuận lợi nhất |
| Dùng từ lâu, văn bằng mới cấp | Cửa hàng mở nhiều năm, đơn nộp gần đây | Trong khoảng chưa có văn bằng, có ai nộp đơn gần giống trước không? | Có thể có nhãn khác đứng trước trong hàng đợi |
| Văn bằng sớm, nhiều năm không dùng | Hoá đơn, bao bì đứt quãng | Có giai đoạn ngừng liên tục từ năm năm trở lên không? | Rủi ro bị chấm dứt, giảm giá trị |
| Văn bằng sớm, dùng nhưng dấu hiệu đã đổi | Logo, tên hiện tại khác mẫu đăng ký | Dấu hiệu đang dùng có được coi là sử dụng nhãn đã đăng ký? | Tuổi văn bằng ít còn tác dụng cho dấu hiệu mới |
Nhiều người bán chỉ đưa tuổi thật vào lời chào, vì nghe hấp dẫn. Bên mua cần cả hai tuổi, vì tuổi thật làm nên giá trị kinh doanh còn tuổi trên giấy làm nên khả năng giữ giá trị ấy.
Văn bằng càng lâu năm càng ít bất ngờ? Chỉ đúng một nửa
Có lập luận cho rằng văn bằng tồn tại lâu mà không ai phản đối thì đã "qua lửa", ít khả năng bị lật. Lập luận này có phần đúng: thời gian càng dài, các bên có quyền lợi càng có nhiều cơ hội lên tiếng; luật sở hữu trí tuệ sau các lần sửa đổi cũng đặt giới hạn thời gian cho một số căn cứ yêu cầu huỷ bỏ văn bằng nhãn hiệu, trừ trường hợp đăng ký thiếu trung thực. Chi tiết thời hạn cần đối chiếu bản hợp nhất hiện hành trước khi dựa vào.
Nhưng văn bằng lâu năm cũng có những rủi ro riêng mà văn bằng mới không có. Một là rủi ro không sử dụng: nhãn càng lâu năm càng có khả năng đã có những quãng ngủ, nhất là khi doanh nghiệp đổi ngành hay đổi nhận diện. Hai là rủi ro lệch: danh mục đăng ký từ nhiều năm trước có thể không còn khớp với sản phẩm hôm nay. Ba là rủi ro thông dụng hoá: một cái tên phổ biến lâu ngày có thể bị dùng như tên chung của loại hàng.
Vì vậy, tuổi văn bằng là điểm cộng khi đi kèm sử dụng liên tục, đúng mẫu, đúng danh mục. Tuổi văn bằng đơn lẻ, không có chứng cứ đi kèm, chỉ là một ngày tháng trên giấy. Đừng để chữ "lâu đời" trong lời chào thay cho việc xem từng năm.
Chuỗi đời chủ và các lần gia hạn: lịch sử nằm trong sổ đăng bạ
Một văn bằng lâu năm có thể đã qua tay nhiều chủ: người sáng lập nộp đơn, sau đó chuyển sang công ty, rồi công ty đổi tên hoặc sáp nhập. Mỗi lần chuyển cần được ghi nhận tại Cục Sở hữu trí tuệ. Nếu một mắt xích trong chuỗi bị thiếu, ví dụ hợp đồng chuyển nhượng đã ký nhưng chưa ghi nhận, người đứng tên trên sổ có thể không phải người đang bán cho bạn.
Các lần gia hạn cũng nằm trong sổ. Đọc chúng giúp bạn thấy văn bằng từng bị gia hạn trễ trong thời gian ân hạn hay không, đã có lần nào bị thu hẹp danh mục khi gia hạn không. Một văn bằng từng được gia hạn sát hạn chót nhiều lần là tín hiệu chủ sở hữu quản lý tài sản lỏng tay, đáng để hỏi kỹ hơn về những phần quản lý khác.
Khi thẩm định, hãy xin bên bán trích lục hoặc bản tra cứu thể hiện các lần ghi nhận thay đổi, đồng thời tự tra cơ sở dữ liệu công khai để đối chiếu. Ghép chúng thành dòng thời gian: ai đứng tên giai đoạn nào, chuyển cho ai vào lúc nào, gia hạn năm nào. Chỗ nào trên dòng thời gian trống là chỗ cần câu trả lời bằng văn bản.
Ví dụ giả định: một xưởng bánh pía ở Cần Thơ
Ví dụ giả định. Một xưởng bánh pía ở Cần Thơ chào bán thương hiệu, giới thiệu "ba mươi năm tuổi". Văn bằng do người cha nộp đơn từ khá sớm, đã gia hạn hai lần. Khoảng mười năm trước, xưởng chuyển sang dùng tên kèm hình mới do người con thiết kế, và hiện đứng tên hộ kinh doanh của người con, nhưng văn bằng vẫn đứng tên người cha.
Khi đọc kỹ, bên mua thấy văn bằng có tuổi đẹp nhưng gắn với mẫu nhãn cũ; nhãn hình mới chưa từng nộp đơn; chủ đứng tên là người cha, trong khi người ký bán là người con. Chứng cứ sử dụng của mười năm gần nhất chủ yếu mang nhãn mới. Trong cùng thời gian, có một nhãn gần giống của cơ sở khác ở Vĩnh Long được nộp đơn và cấp bằng cho bánh.
Từ đây, tuổi văn bằng không còn là điểm cộng thuần tuý. Bên mua cần người cha tham gia giao dịch, cần nộp đơn cho nhãn mới và chấp nhận rằng nhãn mới đứng sau nhãn của cơ sở ở Vĩnh Long trong hàng đợi, cần làm rõ nhãn cũ còn được coi là đang sử dụng hay không. Giá trị trả cho "ba mươi năm" vì thế phải tách: phần trả cho uy tín kinh doanh, và phần trả cho quyền pháp lý thực có.
Đọc tuổi văn bằng trong một buổi
Các bước dưới đây giúp bạn biến "thương hiệu lâu đời" thành dữ liệu kiểm được.
- Lấy số văn bằng, tra trên cơ sở dữ liệu của Cục để ghi ngày nộp đơn, ngày ưu tiên nếu có, ngày cấp, các lần gia hạn.
- Tính văn bằng đang ở năm thứ mấy của chu kỳ mười năm và khi nào tới hạn gia hạn kế tiếp.
- Ghi chuỗi chủ sở hữu theo các lần ghi nhận thay đổi; đánh dấu chỗ trống.
- Xin chứng cứ sử dụng theo từng năm, đặt cạnh dòng thời gian văn bằng để tìm quãng ngủ.
- So mẫu nhãn trên văn bằng với dấu hiệu đang dùng; ghi năm bắt đầu dùng dấu hiệu hiện tại.
- Tra các nhãn gần giống nộp sau văn bằng và nộp trước dấu hiệu hiện tại, để biết vị trí thật trong hàng đợi.
- Gói kết quả thành hai dòng cho người định giá: tuổi quyền pháp lý chắc chắn, và tuổi kinh doanh của thương hiệu.
Hai dòng tóm tắt này giúp tránh việc trả giá cho "lâu đời" trong khi phần quyền pháp lý lâu đời lại gắn với một dấu hiệu không còn dùng.
Câu hỏi thường gặp
Văn bằng gia hạn nhiều lần có làm nhãn mạnh hơn không?
Gia hạn giữ cho quyền không bị mất, nhưng không tự làm phạm vi bảo hộ rộng hơn. Nhãn mạnh hơn nhờ dùng liên tục, đúng mẫu, đúng danh mục và có độ phân biệt. Gia hạn đều đặn là tín hiệu chủ quản lý tốt, chứ không phải thước đo sức mạnh của quyền.
Văn bằng đã quá hạn gia hạn vài tháng thì còn mua được không?
Luật có thời gian ân hạn sau ngày hết hạn để nộp gia hạn kèm phí nộp muộn. Nếu còn trong ân hạn, việc gia hạn vẫn có thể làm; nếu đã qua, quyền có thể đã chấm dứt. Hãy kiểm tình trạng trên cơ sở dữ liệu và hỏi người làm nghề trước khi đặt cọc.
Tuổi thương hiệu trên thị trường có giúp gì nếu văn bằng mới cấp?
Có thể giúp trong tranh chấp với người nộp đơn sau mà có ý đồ chiếm đoạt, hoặc khi cần chứng minh khả năng phân biệt qua sử dụng. Nhưng thường phải chứng minh bằng chứng cứ, tốn công và không chắc. Không nên coi tuổi thị trường là quyền đã có sẵn.
Có cách nào biết văn bằng có từng bị yêu cầu huỷ hay chấm dứt không?
Hỏi bên bán bằng văn bản và yêu cầu cam đoan, đồng thời xem thông tin tình trạng văn bằng trên cơ sở dữ liệu của Cục, nơi thường ghi nhận các thay đổi và quyết định liên quan. Với giao dịch lớn, người làm nghề có thể đề nghị tra cứu sâu hơn.
Ngày ưu tiên khác ngày nộp đơn thế nào?
Ngày nộp đơn là ngày đơn được nộp tại Việt Nam. Ngày ưu tiên là ngày nộp đơn đầu tiên ở một nước thành viên điều ước quốc tế, nếu đơn tại Việt Nam được hưởng quyền ưu tiên theo đúng thời hạn. Khi có ngày ưu tiên, nó được dùng để xét thứ tự trước sau.
Mua thương hiệu có văn bằng mới cấp có rủi ro gì riêng?
Văn bằng mới có thể chưa từng được thử thách, các bên có quyền lợi còn nhiều thời gian để yêu cầu huỷ nếu có căn cứ. Ngoài ra, hãy kiểm có nhãn gần giống nào nộp trước mà chủ cũ không biết. Bù lại, văn bằng mới thường khớp mẫu và danh mục đang dùng hơn.