Khi cần định giá một thương hiệu để góp vốn vào công ty, để vay vốn có tài sản bảo đảm là nhãn hiệu, hay để bán, chủ sở hữu thường chuẩn bị kỹ số liệu kinh doanh nhưng gửi hồ sơ pháp lý sơ sài: một bản chụp văn bằng là xong. Người định giá khi đó buộc phải giả định quyền đầy đủ, không gánh nặng, phủ đúng sản phẩm. Con số ra đời trên giả định ấy chỉ đúng khi giả định đúng.
Bài này liệt kê bộ hồ sơ pháp lý lõi nên đưa cho người định giá trong mọi trường hợp, rồi phần bổ sung riêng cho ba mục đích hay gặp. Bài không bàn phương pháp định giá và không nêu mức phí dịch vụ; trọng tâm là để người định giá có đủ thông tin pháp lý, và để bạn biết chỗ nào yếu trước khi người khác chỉ ra.
Vì sao người định giá cần hồ sơ pháp lý, không chỉ số liệu kinh doanh
Mọi phương pháp định giá thương hiệu, dù đi từ dòng tiền, từ giá giao dịch tương tự hay từ chi phí tạo lập, đều ngầm định rằng tài sản được định giá thực sự tồn tại và thuộc về người đang yêu cầu định giá. Với nhãn hiệu, "tồn tại" nghĩa là có văn bằng còn hiệu lực hoặc đơn đang được xét; "thuộc về" nghĩa là đúng chủ đứng tên; và phạm vi bảo hộ quyết định phần doanh thu nào thực sự gắn với quyền.
Người định giá không phải luật sư và thường không có nhiệm vụ thẩm định pháp lý. Báo cáo định giá vì vậy hay ghi các giả định và giới hạn: dựa trên thông tin khách hàng cung cấp, không kiểm tra tính pháp lý. Nếu bạn cung cấp thiếu, giả định được lấp bằng kịch bản tốt nhất, và con số có thể cao hơn mức người khác chấp nhận khi họ tự kiểm tra.
Hồ sơ pháp lý đầy đủ giúp ba việc: người định giá điều chỉnh đúng cho rủi ro; người sử dụng kết quả, như thành viên góp vốn khác, bên cho vay, bên mua, tin con số hơn; và bản thân chủ sở hữu thấy được chỗ cần sửa trước khi bước vào giao dịch.
Bộ hồ sơ lõi dùng cho mọi mục đích
Dù định giá để làm gì, các tài liệu dưới đây nên có. Mỗi tài liệu nên kèm một dòng giải thích ngắn nếu có điểm bất thường.
- Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu (mọi nhãn trong bộ nhãn), kèm danh mục hàng hoá, dịch vụ và mẫu nhãn; với đơn chưa cấp, tờ khai và thông báo mới nhất.
- Kết quả tra cứu tình trạng văn bằng trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ, có ghi ngày tra.
- Các quyết định ghi nhận thay đổi chủ sở hữu, tên, địa chỉ; các lần gia hạn.
- Văn bằng hoặc đăng ký ở nước ngoài nếu thương hiệu bán ra ngoài Việt Nam.
- Danh sách sản phẩm, dịch vụ đang kinh doanh, đối chiếu với danh mục trên văn bằng; ghi rõ dòng nào nằm ngoài.
- Bảng so mẫu nhãn đã đăng ký với dấu hiệu đang dùng thực tế.
- Chứng cứ sử dụng theo năm: hoá đơn, bao bì, hợp đồng phân phối, ảnh cửa hàng có ghi ngày.
- Danh sách hợp đồng li-xăng, nhượng quyền, kể cả nội bộ; kèm bản hợp đồng.
- Thông tin về tranh chấp, thư cảnh báo, khiếu nại, phản đối đơn, đã kết thúc hay đang mở.
- Thông tin về các biện pháp bảo đảm đang có trên nhãn hiệu.
- Quyền tác giả đối với logo, bao bì; tên miền và tài khoản số đi kèm, nếu được tính vào tài sản định giá.
Nếu một mục không có, ghi rõ "không có" thay vì bỏ trống. Người định giá cần biết đó là không có hay chưa tìm.
Góp vốn bằng nhãn hiệu: phần hồ sơ cần thêm
Khi góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ vào công ty, chỉ chủ sở hữu hợp pháp mới được góp. Vì thế, phần cần chứng minh trước hết là người góp vốn chính là người đứng tên văn bằng. Văn bằng đứng tên người khác, kể cả người thân hoặc một công ty khác do cùng người sở hữu, phải được xử lý trước hoặc người đứng tên phải là người góp.
Theo quy định về doanh nghiệp, tài sản góp vốn không phải tiền phải được các thành viên, cổ đông sáng lập định giá theo nguyên tắc thống nhất hoặc do tổ chức thẩm định giá định giá; nếu định giá cao hơn giá trị thực tế, những người liên quan có thể phải liên đới góp thêm phần chênh và chịu trách nhiệm thiệt hại. Chi tiết cần đối chiếu Luật Doanh nghiệp hiện hành. Điều này khiến các thành viên khác có lý do chính đáng để đòi hồ sơ pháp lý đầy đủ.
Hồ sơ thêm nên có: biên bản hoặc dự thảo thoả thuận góp vốn ghi rõ tài sản góp là quyền sở hữu nhãn hiệu (khác với chỉ cho công ty dùng nhãn); cam kết về việc chuyển quyền sở hữu sang công ty và thời hạn hoàn tất; thông tin về việc người góp vốn có tiếp tục dùng nhãn cho hoạt động riêng hay không. Thủ tục chuyển quyền tại Cục thuộc chuyên mục khác; ở đây chỉ cần để người định giá và các thành viên biết sẽ có bước đó.
Thế chấp: phần bên cho vay sẽ hỏi
Bên cho vay nhận nhãn hiệu làm tài sản bảo đảm quan tâm tới hai điều: tài sản có thật sự thuộc bên vay và không có gánh nặng khác không; và nếu phải xử lý, tài sản bán được bao nhiêu khi tách khỏi doanh nghiệp đang vận hành. Hồ sơ cho mục đích này vì thế cần nhấn vào tình trạng sạch của quyền và vào khả năng chuyển nhượng.
Phần thêm nên có: xác nhận không có biện pháp bảo đảm nào khác đã đăng ký trên nhãn hiệu; danh sách li-xăng kèm điều khoản về việc đổi chủ, vì li-xăng độc quyền dài hạn làm giảm giá bán khi xử lý; cam kết duy trì hiệu lực văn bằng, gia hạn đúng hạn và tiếp tục sử dụng trong thời gian vay; thông tin về các tài sản đi kèm cần thiết để cái tên có giá trị, như công thức, tên miền, mà bên cho vay có thể muốn đưa vào cùng gói bảo đảm.
Chi tiết cách bên cho vay thẩm định có bài riêng trong chuyên mục này. Điều cần nhớ khi chuẩn bị hồ sơ: bên cho vay định giá theo hướng thận trọng, vì họ nhìn tài sản ở kịch bản xấu nhất, khi doanh nghiệp không trả được nợ.
Hồ sơ theo mục đích: bảng so sánh
Bảng dưới tóm cách nhấn trọng tâm theo từng mục đích. Bộ hồ sơ lõi giữ nguyên; cột cuối là phần thường bị hỏi thêm.
| Mục đích | Câu hỏi chính của người dùng kết quả | Trọng tâm hồ sơ | Hay bị hỏi thêm |
|---|---|---|---|
| Góp vốn | Tài sản góp có đúng giá và thật sự sang công ty không? | Chủ đứng tên, phạm vi, chứng cứ sử dụng | Người góp còn dùng nhãn riêng không; thời hạn chuyển quyền |
| Thế chấp | Nếu phải bán để thu nợ, được bao nhiêu? | Quyền sạch, li-xăng, khả năng chuyển nhượng | Cam kết duy trì hiệu lực; tài sản đi kèm |
| Bán | Mình trả tiền cho quyền gì, rủi ro nào? | Toàn bộ, kể cả tranh chấp và bộ nhãn | Thư cảnh báo cũ; nhãn gần giống; kế hoạch bên bán sau khi bán |
| Báo cáo nội bộ, gọi vốn | Con số có đáng tin để đưa cho nhà đầu tư không? | Phạm vi, lãnh thổ, kế hoạch mở rộng | Đơn đang chờ cho thị trường mới |
Khi một bản định giá được dùng lại cho mục đích khác, ví dụ định giá để góp vốn rồi đem dùng khi bán, hãy kiểm lại phần hồ sơ: trọng tâm khác nhau nên giả định cũng có thể khác.
Lỗi hay gặp khi chuẩn bị hồ sơ cho người định giá
Chỉ đưa văn bằng, không đưa danh mục. Người định giá tính toàn bộ doanh thu vào giá trị nhãn, trong khi một phần doanh thu nằm ngoài phạm vi bảo hộ.
Đưa logo mới thay vì mẫu đã đăng ký. Báo cáo mô tả tài sản không đúng với quyền thực có; người kiểm sau phát hiện là mất lòng tin vào cả báo cáo.
Giấu hoặc quên li-xăng nội bộ. Dòng tiền định giá giả định chủ được toàn quyền khai thác, trong khi một phần đã giao.
Không nói về tranh chấp đã kết thúc. Tranh chấp đã đóng vẫn có thể có điều kiện ràng buộc, như cam kết không dùng ở một vùng, ảnh hưởng tới giá trị.
Dùng kết quả định giá cũ. Tình trạng pháp lý thay đổi theo thời gian: văn bằng sắp hết hạn, đơn mới được cấp, li-xăng mới ký. Báo cáo cũ có thể không còn đúng.
Gộp tài sản không thuộc mình vào gói. Tên miền đứng tên nhân viên, trang mạng xã hội do đại lý quảng cáo quản trị, logo do người ngoài thiết kế chưa chuyển quyền: đưa vào danh sách tài sản định giá mà không ghi rõ tình trạng là tạo ra giá trị trên giấy. Hãy tách riêng phần chưa thuộc về mình và ghi việc cần làm để đưa về.
Khi nào cần người làm nghề kiểm hồ sơ trước khi định giá
Với thương hiệu nhỏ, bộ nhãn đơn giản, không li-xăng, không tranh chấp, chủ sở hữu tự gom hồ sơ được. Khi có một trong các dấu hiệu sau, nên nhờ luật sư hoặc tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp kiểm hồ sơ trước: văn bằng đứng tên khác với người định góp vốn, thế chấp, bán; đơn đang bị phản đối hoặc từ chối một phần; có hợp đồng li-xăng, nhượng quyền phức tạp; thương hiệu có đăng ký ở nhiều nước; giá trị dự kiến đủ lớn để các bên khác có lý do kiểm kỹ.
Kiểm trước giúp bạn sửa những gì sửa được, và với những gì không sửa được, chủ động giải thích trong hồ sơ thay vì để người khác phát hiện. Nếu chưa rõ hồ sơ của mình thuộc trường hợp nào, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu, rồi quyết định có cần thuê người làm trọn gói hay không.
Câu hỏi thường gặp
Người định giá có tự tra cứu tình trạng văn bằng không?
Một số người định giá có tra cứu cơ bản, nhưng không phải nhiệm vụ bắt buộc và thường không đi sâu vào li-xăng, tranh chấp. Đừng giả định họ sẽ tự phát hiện; hãy cung cấp đủ và để họ ghi nhận trong báo cáo những gì đã được cung cấp.
Đơn nhãn hiệu chưa được cấp có định giá được không?
Có thể định giá, nhưng giá trị phụ thuộc khả năng được cấp. Hồ sơ cần thêm tình trạng đơn, các thông báo của Cục, ý kiến phản đối nếu có. Người dùng kết quả thường chiết khấu mạnh hơn so với nhãn đã có văn bằng.
Góp vốn bằng nhãn hiệu có bắt buộc phải thuê tổ chức thẩm định giá không?
Quy định về doanh nghiệp cho phép các thành viên, cổ đông sáng lập tự định giá theo nguyên tắc thống nhất hoặc thuê tổ chức thẩm định giá. Thuê tổ chức thẩm định giá giúp có căn cứ độc lập, nhất là khi có thành viên không cùng nhóm lợi ích. Đối chiếu quy định hiện hành cho loại hình công ty của bạn.
Có cần dịch hồ sơ khi người định giá là tổ chức nước ngoài không?
Tuỳ yêu cầu của người định giá và người dùng kết quả. Văn bằng Việt Nam bằng tiếng Việt; nếu cần dịch, nên dùng bản dịch có người chịu trách nhiệm và giữ nguyên thuật ngữ về danh mục hàng hoá, dịch vụ để tránh hiểu sai phạm vi.
Chứng cứ sử dụng cần bao nhiêu năm?
Không có con số cố định cho mục đích định giá. Thực tế nên có chứng cứ cho ít nhất giai đoạn đủ để chứng minh nhãn không rơi vào tình trạng ngừng sử dụng liên tục năm năm, và đủ để người định giá thấy xu hướng doanh thu gắn với nhãn.
Một báo cáo định giá dùng được cho cả góp vốn và thế chấp không?
Có thể dùng làm tham khảo, nhưng mỗi mục đích có cơ sở giá trị và người dùng kết quả khác nhau. Bên cho vay thường muốn báo cáo được lập cho mục đích bảo đảm, với giả định thận trọng hơn. Hỏi trước người dùng kết quả họ chấp nhận báo cáo thế nào.