Nhận nhượng quyền nhãn hiệu nước ngoài: kiểm bảo hộ tại Việt Nam và chuỗi quyền

Nhãn hiệu được bảo hộ theo nguyên tắc lãnh thổ: văn bằng cấp ở nước nào chỉ có hiệu lực ở nước đó. Một thương hiệu có hàng trăm cửa hàng ở nước ngoài vẫn có thể chưa được bảo hộ ở Việt Nam, hoặc đã bị người khác đăng ký trước tại đây. Khi nhận nhượng quyền một thương hiệu nước ngoài, việc đầu tiên là kiểm quyền tại Việt Nam, không phải danh tiếng ở nước ngoài.

Bài này dành cho người sắp ký với chủ thương hiệu nước ngoài, hoặc thường gặp hơn, với một công ty Việt Nam là bên nhận quyền chính của thương hiệu đó. Ví dụ là ví dụ giả định. Bài không bàn chuyện chuyển tiền, thuế hay chi phí; chỉ bàn quyền với nhãn hiệu.

Danh tiếng ở nước ngoài không thay cho văn bằng ở Việt Nam

Việt Nam xác lập quyền với nhãn hiệu thông thường trên cơ sở đăng ký, theo nguyên tắc nộp đơn trước. Một chủ thương hiệu nước ngoài muốn được bảo hộ ở đây có hai con đường chính: nộp đơn trực tiếp tại Cục Sở hữu trí tuệ, hoặc nộp đơn quốc tế theo hệ thống Madrid và chỉ định Việt Nam. Cả hai đều phải qua thẩm định của Cục, và có thể bị từ chối một phần hay toàn bộ.

Ngoại lệ là nhãn hiệu nổi tiếng, được bảo hộ không cần đăng ký. Nhưng để được công nhận nổi tiếng phải chứng minh qua nhiều tiêu chí, thường trong một vụ tranh chấp hay thủ tục cụ thể. Bên nhận quyền không nên coi "thương hiệu này ai cũng biết" là căn cứ an toàn.

Có một kịch bản cần biết: trước khi thương hiệu nước ngoài vào Việt Nam, một người trong nước đã nộp đơn đăng ký chính cái tên đó. Chủ nước ngoài có thể phản đối, yêu cầu huỷ văn bằng nếu chứng minh được đăng ký thiếu trung thực, nhưng việc đó mất thời gian và kết quả không chắc. Trong lúc đó, cửa hàng nhận quyền mang tên này có thể bị chính người đã đăng ký trước cảnh báo.

Những nguồn tra cứu cho nhãn hiệu nước ngoài

Bạn có thể tự tra phần lớn thông tin. Mỗi nguồn trả lời một câu hỏi khác nhau:

Khi tra đăng ký quốc tế, đừng chỉ nhìn danh sách nước được chỉ định. Việt Nam có trong danh sách chưa có nghĩa là đã được bảo hộ ở Việt Nam; cần xem tình trạng riêng tại Việt Nam, vì Cục có thể từ chối một phần hoặc toàn bộ trong thời hạn quy định.

Chủ sở hữu ở nước ngoài, bên nhận quyền chính ở Việt Nam

Ai đứng tên văn bằng tại Việt Nam. Thường là công ty mẹ ở nước ngoài, nhưng cũng có thể là một công ty con trong khu vực, một công ty giữ tài sản trí tuệ ở nước thứ ba. Tên này phải khớp với bên đã cấp quyền cho bên nhận quyền chính.

Hợp đồng giữa chủ và bên nhận quyền chính. Phải cho phép bên nhận quyền chính cấp lại cho bên khác tại Việt Nam, với phạm vi loại hình và thời hạn đủ bao trùm hợp đồng của bạn.

Hợp đồng sử dụng nhãn hiệu đã đăng ký chưa. Theo luật sở hữu trí tuệ, hợp đồng sử dụng nhãn hiệu có giá trị với bên thứ ba khi đã đăng ký tại Cục. Với thương hiệu nước ngoài, việc đăng ký này giúp bên nhận quyền chính và các bên thứ cấp có vị trí vững hơn khi xử lý người làm nhái.

Ngôn ngữ và luật áp dụng. Hợp đồng phía trên thường bằng tiếng Anh, chọn luật nước ngoài và trọng tài nước ngoài. Bạn cần bản dịch các điều khoản liên quan và hiểu rằng tranh chấp ở tầng trên sẽ được giải quyết ở nơi rất xa cửa hàng của bạn.

Tên phiên âm, tên tiếng Việt và khẩu hiệu dịch

Thương hiệu nước ngoài vào Việt Nam thường dùng thêm một tên phiên âm cho dễ đọc, một khẩu hiệu dịch sang tiếng Việt, hoặc tên món bằng tiếng Việt có ghép tên chuỗi. Những yếu tố này là sáng tạo tại chỗ, và rất hay không được đăng ký vì chủ nước ngoài chỉ đăng ký bản gốc.

Rủi ro có hai chiều. Một người khác có thể đăng ký trước chính tên phiên âm đó, khiến các cửa hàng dùng tên phiên âm bị vướng. Hoặc tên phiên âm do bên nhận quyền chính tự đặt lại được bên nhận quyền chính đăng ký dưới tên mình, không phải tên chủ thương hiệu; khi hợp đồng giữa họ chấm dứt, tên phiên âm ấy rơi vào tranh chấp, và cửa hàng của bạn ở giữa.

Khi kiểm, hãy liệt kê mọi biến thể tên sẽ xuất hiện trên biển hiệu, thực đơn, bao bì: chữ gốc, chữ phiên âm, tên ghép, khẩu hiệu. Tra từng biến thể. Hỏi rõ biến thể nào đứng tên ai, và hợp đồng phía trên quy định ai sở hữu những sáng tạo tại Việt Nam.

Thủ tục đăng ký nhượng quyền từ nước ngoài

Ngoài quyền với nhãn hiệu, hoạt động nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam còn chịu thủ tục quản lý riêng. Theo quy định hiện hành mà các bài hướng dẫn nghiệp vụ thường nêu, nhượng quyền trong nước không còn phải đăng ký với cơ quan quản lý, còn nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam vẫn phải đăng ký với Bộ Công Thương. Quy định này đã thay đổi qua nhiều lần sửa, nên bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi Sở Công Thương nơi kinh doanh.

Với bên nhận, thủ tục này là của bên nhượng ở tầng trên, nhưng hỏi về nó cho bạn hai thông tin. Thứ nhất, bên nhận quyền chính có làm đúng thủ tục không, một dấu hiệu về độ nghiêm túc. Thứ hai, hồ sơ đăng ký thường kèm giấy tờ về quyền với nhãn hiệu tại Việt Nam, nên bên nhận quyền chính đã chuẩn bị đủ thì việc cho bạn xem cũng không khó.

Thủ tục quản lý nhượng quyền và quyền với nhãn hiệu là hai chuyện khác nhau: có đăng ký nhượng quyền không chứng minh văn bằng nhãn hiệu còn hiệu lực hay phủ đúng loại hình của bạn. Bạn vẫn phải kiểm văn bằng riêng.

Danh mục và mẫu nhãn tại Việt Nam có thể hẹp hơn ở nước gốc

Ngay cả khi thương hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam, phạm vi ở đây không nhất thiết giống ở nước gốc. Đơn quốc tế chỉ định Việt Nam có thể bị Cục chấp nhận cho một phần danh mục và từ chối phần còn lại, vì ở Việt Nam đã có nhãn gần giống của người khác cho phần đó. Chủ nước ngoài cũng có thể chỉ chọn vài nhóm khi vào Việt Nam để tiết kiệm, bỏ qua những nhóm mà ở nước gốc họ có.

Vì vậy, sau khi xác nhận có bảo hộ, bạn đọc tiếp danh mục được chấp nhận tại Việt Nam và đặt cạnh loại hình cửa hàng mình sắp mở: dịch vụ ăn uống, bán lẻ, sản phẩm đóng gói, làm đẹp, đào tạo. Một ví dụ giả định: chuỗi bánh nước ngoài được bảo hộ tại Việt Nam cho bánh, nhưng phần dịch vụ quán cà phê bị từ chối do trùng một nhãn trong nước. Cửa hàng nhận quyền mở dạng quán ngồi bán cả đồ uống sẽ có một phần hoạt động không được che.

Mẫu nhãn cũng vậy. Chủ thương hiệu có thể đã đổi logo nhiều lần ở nước gốc, trong khi đăng ký tại Việt Nam vẫn là mẫu cũ. Bộ nhận diện bạn nhận được thường là mẫu mới nhất. Hãy đối chiếu mẫu sẽ treo với mẫu đã được bảo hộ tại Việt Nam, và hỏi bên nhận quyền chính kế hoạch đăng ký mẫu mới nếu hai bên lệch nhau rõ.

Tín hiệu cần dừng lại

Những tình huống sau đáng được làm rõ trước khi ký với một thương hiệu nước ngoài:

• Không tìm thấy văn bằng hay đăng ký quốc tế nào có hiệu lực tại Việt Nam cho tên gốc.
• Tại Việt Nam, tên gốc hoặc tên phiên âm đang đứng tên một người không liên quan đến chủ thương hiệu.
• Đăng ký quốc tế có chỉ định Việt Nam nhưng đang bị từ chối tạm thời, chưa thấy kết quả cuối cùng.
• Bên nhận quyền chính chỉ đưa thư giới thiệu hoặc biên bản ghi nhớ, không có hợp đồng nhượng quyền chính.
• Hợp đồng phía trên sắp hết hạn hoặc đang trong giai đoạn đàm phán lại.
• Logo, màu sắc dùng tại Việt Nam khác đáng kể so với mẫu nhãn đã đăng ký, không ai giải thích được.

Giao dịch với thương hiệu nước ngoài thường có giá trị đầu tư lớn, hợp đồng nhiều tầng, luật áp dụng nước ngoài. Đây là nhóm giao dịch nên có luật sư sở hữu trí tuệ đọc hồ sơ. Nếu muốn định hướng trước, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mô tả kết quả tra cứu tại Việt Nam, ai đứng tên, và văn bản bên nhận quyền chính đã đưa, để biết nên đòi thêm gì trước khi xuống tiền.

Câu hỏi thường gặp

Thương hiệu đã đăng ký ở nước ngoài có được bảo hộ tự động ở Việt Nam không?

Không. Nhãn hiệu được bảo hộ theo nguyên tắc lãnh thổ. Muốn được bảo hộ tại Việt Nam, chủ phải nộp đơn trực tiếp tại Cục Sở hữu trí tuệ hoặc nộp đơn quốc tế theo hệ thống Madrid có chỉ định Việt Nam và được chấp nhận. Riêng nhãn hiệu nổi tiếng có cơ chế riêng nhưng phải chứng minh.

Đăng ký quốc tế có chỉ định Việt Nam thì đã an toàn chưa?

Chưa chắc. Việt Nam được chỉ định chỉ là bước đầu; Cục Sở hữu trí tuệ vẫn thẩm định và có thể từ chối một phần hoặc toàn bộ. Bạn cần xem tình trạng riêng tại Việt Nam trên cơ sở dữ liệu của WIPO và của Cục, và chú ý các thông báo từ chối tạm thời.

Người khác đã đăng ký tên thương hiệu nước ngoài tại Việt Nam thì sao?

Chủ nước ngoài có thể phản đối hoặc yêu cầu huỷ văn bằng nếu chứng minh được đăng ký thiếu trung thực hay nhãn của mình nổi tiếng, nhưng thủ tục mất thời gian và không chắc kết quả. Trong lúc đó cửa hàng mang tên này có rủi ro bị cảnh báo. Nên chờ có kết quả hoặc có cam kết bồi hoàn rõ ràng.

Tên phiên âm tiếng Việt của thương hiệu có cần đăng ký riêng không?

Nên đăng ký nếu tên phiên âm được dùng trên biển hiệu, bao bì. Văn bằng cho tên gốc không chắc che được tên phiên âm. Bạn nên hỏi tên phiên âm đứng tên ai, vì nếu bên nhận quyền chính tự đăng ký dưới tên mình, quyền đó có thể tách khỏi chủ thương hiệu khi hợp đồng chấm dứt.

Nhượng quyền từ nước ngoài có phải đăng ký với cơ quan nhà nước không?

Theo quy định hiện hành thường được nêu, nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam phải đăng ký với Bộ Công Thương, còn nhượng quyền trong nước không còn bắt buộc đăng ký. Quy định đã sửa nhiều lần, nên bạn đối chiếu văn bản hiện hành. Đăng ký này không thay cho việc kiểm văn bằng nhãn hiệu.

Hợp đồng phía trên chọn luật nước ngoài thì bên nhận tại Việt Nam bị ảnh hưởng gì?

Tranh chấp giữa chủ thương hiệu và bên nhận quyền chính có thể được giải quyết ở nước ngoài, theo luật nước ngoài, mất nhiều thời gian. Kết quả lại ảnh hưởng trực tiếp đến quyền dùng nhãn của bạn. Vì vậy cần biết trước điều khoản chuyển giao khi hợp đồng phía trên chấm dứt.