Bên nhượng quyền chỉ có đơn đăng ký nhãn hiệu nghĩa là cái tên chưa được Nhà nước công nhận là của họ. Đơn có thể được cấp, cũng có thể bị từ chối toàn bộ hoặc một phần. Ký nhận nhượng quyền trong giai đoạn này không phải là sai, nhưng bạn đang gánh một phần rủi ro thẩm định đơn, và hợp đồng phải phản ánh điều đó.
Tình huống này rất phổ biến với các chuỗi đồ uống, đồ ăn vặt, tiệm làm đẹp mới vài năm tuổi: mô hình đã chạy, muốn mở rộng nhanh, còn thủ tục nhãn hiệu thì đang đi. Bài viết giúp bạn đọc tình trạng đơn, ước lượng mức rủi ro, và biết những điều khoản nên đòi để không đặt cả cửa hàng lên một tờ đơn.
Đơn đăng ký cho bên nhượng quyền gì, và chưa cho gì
Khi nộp đơn, người nộp có được một mốc thời gian: ngày nộp đơn hợp lệ. Việt Nam theo nguyên tắc nộp đơn trước, nên mốc này quan trọng khi có người khác nộp đơn cho nhãn trùng hoặc tương tự về sau. Nhưng đơn chưa tạo ra quyền độc quyền sử dụng. Quyền đó chỉ phát sinh khi văn bằng được cấp.
Hệ quả thực tế: trong lúc đơn còn chờ, nếu một cửa hàng khác dùng tên giống hệt, bên nhượng chưa có văn bằng để yêu cầu xử lý xâm phạm theo cách thông thường. Ngược lại, nếu đơn của bên nhượng đụng một nhãn có trước của người khác, chính cửa hàng của bạn đang dùng một dấu hiệu có thể xâm phạm quyền của người đó.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: thông báo chấp nhận đơn hợp lệ không phải văn bằng. Đó chỉ là kết quả của bước thẩm định hình thức, xác nhận hồ sơ đủ thủ tục. Bước quyết định là thẩm định nội dung, nơi thẩm định viên xét nhãn có khả năng phân biệt không và có trùng, tương tự với nhãn có trước không. Bên nhượng đưa ra thông báo hợp lệ như thể đã "xong" là đang nói quá.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "đã nộp đơn chưa" mà là "đơn đang ở bước nào và có vướng gì không".
Đọc tình trạng đơn để ước rủi ro
Bảng dưới gom các trạng thái thường gặp khi tra đơn và mức độ đáng lo tương ứng với bên nhận quyền. Mức độ ở đây là ước lượng cho người không làm nghề, không phải kết luận pháp lý.
| Tình trạng đơn | Ý nghĩa | Mức đáng lo với bên nhận |
|---|---|---|
| Mới nộp, chưa có kết quả thẩm định hình thức | Đơn còn ở bước đầu | Cao: chưa biết gì về khả năng được cấp |
| Đã chấp nhận hợp lệ, đã công bố | Qua thủ tục, chờ thẩm định nội dung | Trung bình đến cao: rủi ro trùng, tương tự vẫn nguyên |
| Đang có ý kiến của người thứ ba phản đối | Có người cho rằng nhãn đụng quyền của họ | Cao: cần xem nội dung phản đối |
| Có thông báo dự định từ chối | Thẩm định viên thấy lý do không cấp | Cao: xem lý do và phần trả lời của bên nhượng |
| Có thông báo dự định cấp văn bằng | Thẩm định nội dung đã qua | Thấp hơn: còn bước nộp phí cấp bằng |
| Đã cấp văn bằng | Quyền độc quyền đã phát sinh | Chuyển sang kiểm theo văn bằng |
Thời gian xử lý đơn nhãn hiệu trên thực tế thường dài hơn thời hạn ghi trong văn bản, tuỳ lượng đơn tồn đọng ở từng thời kỳ. Đừng lấy thời hạn luật định để hứa với chính mình rằng "vài tháng nữa là có bằng". Hãy hỏi bên nhượng ngày nộp cụ thể và tự tra trạng thái theo số đơn.
Những lý do đơn hay bị từ chối mà bên nhận nên tự soát
Tên mô tả. Tên chỉ mô tả sản phẩm, chất lượng hay xuất xứ (kiểu "trà sữa ngon", "bánh mì nóng") khó có khả năng phân biệt. Nếu thương hiệu nhượng quyền dựa nhiều vào chữ mô tả, phần được bảo hộ có thể rất hẹp hoặc không có.
Trùng, tương tự nhãn có trước. Bạn tự tra theo chữ chính trên cơ sở dữ liệu của Cục. Thấy nhãn rất gần của chủ khác, đã cấp hoặc nộp trước, cho dịch vụ ăn uống hay bán lẻ cùng loại là dấu hiệu nghiêm trọng.
Tên địa danh. Tên tỉnh, thành, vùng nổi tiếng dùng làm phần chính của nhãn thường bị coi là thiếu khả năng phân biệt nếu không kèm yếu tố riêng.
Yếu tố bị loại trừ. Đơn có thể được cấp nhưng một phần nhãn bị ghi là không được bảo hộ riêng. Khi đó cái tên trên biển hiệu của bạn có thể chỉ được bảo hộ như một tổng thể, không độc quyền từng chữ.
Hợp đồng nên chia rủi ro thế nào
Nguyên tắc chung: bên nào kiểm soát được rủi ro thì bên đó nên gánh nhiều hơn. Bên nhượng là người nộp đơn, chọn tên, trả lời thẩm định viên; bên nhận không làm gì được với tờ đơn. Vì vậy hợp đồng nên đặt nghĩa vụ theo đuổi đơn và hậu quả nếu đơn thất bại về phía bên nhượng.
Cụ thể, bạn có thể đề nghị: bên nhượng cam đoan đã nộp đơn với số đơn, ngày nộp, mẫu nhãn và danh mục được ghi trong phụ lục; cam kết theo đuổi đơn đến khi có kết quả cuối cùng, trả lời đúng hạn mọi thông báo của Cục; thông báo cho bạn trong một thời hạn ngắn khi có ý kiến phản đối hoặc thông báo dự định từ chối.
Quan trọng nhất là điều khoản cho trường hợp đơn bị từ chối hoặc chỉ được cấp một phần không đủ che cửa hàng của bạn. Lựa chọn thường gặp: bên nhượng đổi sang một nhãn mới và chịu toàn bộ chi phí thay biển hiệu, bao bì, ấn phẩm; bạn có quyền chấm dứt hợp đồng không bị phạt và được hoàn lại phần tiền đã trả tương ứng; hoặc kết hợp, cho bạn chọn.
Những điều khoản này không làm hợp đồng phức tạp hơn nhiều, nhưng biến một rủi ro mơ hồ thành một kịch bản đã thoả thuận. Bên nhượng tự tin vào đơn của mình thường không khó chấp nhận.
Việc bên nhận nên làm trước và sau khi ký
Trình tự dưới đây dành cho trường hợp bạn quyết định đi tiếp dù nhãn mới có đơn:
- Xin bản sao tờ khai đơn, mẫu nhãn, danh mục và mọi thông báo Cục đã gửi. Tra lại theo số đơn để xác nhận.
- Tự tra theo chữ chính để tìm nhãn gần giống có trước. Ghi lại kết quả kèm ngày tra.
- Đưa thông tin đơn vào phụ lục hợp đồng, kèm cam đoan, nghĩa vụ theo đuổi đơn và kịch bản khi đơn thất bại.
- Hạn chế làm những hạng mục khó gỡ mang tên nhãn khi rủi ro còn cao: biển hiệu đắt tiền gắn chết vào mặt tiền, bao bì in số lượng lớn.
- Đặt lịch tra lại trạng thái đơn định kỳ, ví dụ mỗi quý, thay vì chờ bên nhượng thông báo.
- Khi văn bằng được cấp, xin bản sao, đối chiếu mẫu nhãn và danh mục với đơn ban đầu, vì phạm vi cấp có thể hẹp hơn phạm vi xin.
Khi nào nên chờ thay vì ký ngay
Có những tình huống mà việc chờ thêm vài tháng rẻ hơn rất nhiều so với việc mở cửa hàng rồi phải đổi tên. Đơn đang có thông báo dự định từ chối với lý do trùng một nhãn có trước là trường hợp rõ nhất: kết quả phụ thuộc vào lập luận của bên nhượng và đánh giá của Cục, không ai đoán chắc được.
Đơn đang bị một chủ nhãn khác phản đối cũng vậy. Người phản đối đã bỏ công sức theo đuổi thì nhiều khả năng sẽ tiếp tục, kể cả bằng cách gửi thư cảnh báo đến từng cửa hàng mang tên đó sau này.
Ngược lại, nếu đơn đã qua thẩm định nội dung và có thông báo dự định cấp, phần rủi ro còn lại chủ yếu là thủ tục, và ký sớm có thể hợp lý. Ở giữa hai đầu là vùng phải cân nhắc theo khoản đầu tư của bạn: mở một ki-ốt nhỏ có thể chấp nhận rủi ro mà mở một cửa hàng lớn trên mặt bằng thuê dài hạn thì không.
Nếu chưa chắc mình đang ở vùng nào, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mô tả tình trạng đơn, nội dung thông báo của Cục và quy mô cửa hàng bạn định mở, để biết nên chờ, nên ký kèm điều kiện, hay nên tìm người làm nghề đọc hồ sơ kỹ hơn.
Phần nào của thương hiệu hay nằm ở dạng đơn
Ngay cả khi bên nhượng đã có văn bằng cho tên chính, các thành phần khác của bộ nhận diện thường đi sau một nhịp. Logo vừa được thiết kế lại để chuẩn bị mở rộng, một tên phụ cho dòng sản phẩm mới, khẩu hiệu in trên ly, hình linh vật trên bao bì: những thứ này hay chỉ mới có đơn, hoặc chưa nộp gì. Bên nhận quyền nhận cẩm nang nhận diện với đầy đủ các yếu tố đó và dùng tất cả cùng lúc, nên cần biết yếu tố nào đã có văn bằng, yếu tố nào mới có đơn, yếu tố nào chưa có gì.
Cách làm gọn là lập một bảng nhỏ: mỗi dòng là một yếu tố bạn sẽ dùng trên biển hiệu, bao bì, đồng phục, trang mạng; cột kế bên ghi số văn bằng hoặc số đơn và tình trạng. Yếu tố chưa có đơn nào là điểm yếu nhất, vì người khác hoàn toàn có thể nộp trước. Bạn không cần đòi bên nhượng đăng ký mọi thứ ngay, nhưng nên đòi họ ưu tiên những yếu tố xuất hiện nhiều nhất trước mặt khách, và ghi danh sách này vào phụ lục hợp đồng để tránh tranh cãi về sau.
Bảng này còn có ích khi bên nhượng muốn đổi nhận diện giữa chừng. Yếu tố mới chưa có đơn thì bạn có lý do chính đáng để đề nghị chờ, hoặc đề nghị bên nhượng chịu rủi ro nếu yếu tố đó bị người khác thách thức.
Câu hỏi thường gặp
Bên nhượng quyền có thông báo chấp nhận đơn hợp lệ thì coi như có bằng chưa?
Chưa. Thông báo chấp nhận đơn hợp lệ chỉ xác nhận hồ sơ đủ thủ tục. Bước quyết định là thẩm định nội dung, nơi Cục xét khả năng phân biệt và sự trùng, tương tự với nhãn có trước. Chỉ khi văn bằng được cấp, quyền độc quyền mới phát sinh.
Đơn bị từ chối thì cửa hàng nhận quyền của bạn có phải đổi tên không?
Không có hệ quả tự động, nhưng rủi ro tăng rõ. Nếu đơn bị từ chối vì trùng nhãn có trước, chủ nhãn đó có thể yêu cầu ngừng sử dụng, và cửa hàng của bạn là nơi trực tiếp dùng tên. Hợp đồng nên quy định trước bên nhượng chịu chi phí đổi nhãn hoặc cho bạn quyền chấm dứt.
Thời gian từ khi nộp đơn đến khi có văn bằng là bao lâu?
Thời hạn ghi trong văn bản pháp luật thường ngắn hơn thời gian thực tế, vì còn phụ thuộc lượng đơn tồn đọng, việc sửa đổi đơn, ý kiến phản đối. Bạn nên tra trạng thái theo số đơn và hỏi cụ thể bước hiện tại, thay vì dựa vào con số chung.
Có thể tự tra xem tên của bên nhượng có đụng nhãn khác không?
Có. Tra theo chữ chính của tên trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ, để ý các nhãn gần giống trong lĩnh vực ăn uống, bán lẻ hoặc đúng loại hình bạn sắp mở. Kết quả tự tra chỉ là sàng lọc; đánh giá tương tự gây nhầm lẫn nên để người làm nghề kết luận.
Hợp đồng nhượng quyền nên ghi gì khi nhãn mới có đơn?
Nên ghi số đơn, ngày nộp, mẫu nhãn và danh mục trong phụ lục; cam đoan của bên nhượng về đơn; nghĩa vụ theo đuổi đơn và báo ngay khi có phản đối hoặc dự định từ chối; và kịch bản khi đơn thất bại như đổi nhãn do bên nhượng chịu chi phí hoặc quyền chấm dứt của bạn.
Đơn đã được cấp một phần thì có ổn không?
Tuỳ phần được cấp. Nếu dịch vụ bạn kinh doanh nằm trong phần được cấp và mẫu nhãn giữ nguyên, rủi ro thấp. Nếu phần bị loại là đúng loại hình cửa hàng của bạn, hoặc một yếu tố chính của nhãn bị loại trừ, phạm vi độc quyền có thể không đủ che cửa hàng.