Một cái tên quán có thể đóng hai vai: nhãn cho dịch vụ ăn uống mà khách nhận khi ngồi ở quán, và nhãn cho hàng hoá đóng gói mà quán bán mang về. Hai vai này thuộc các nhóm khác nhau trong bảng phân loại Nice, và văn bằng có thể chỉ phủ một vai.
Với người mua lại quán ăn, chuỗi cà phê, trà sữa, tiệm bánh, đây là khoảng trống rất hay gặp: bên bán có văn bằng thật, đúng tên, nhưng cho cà phê hạt chứ không cho dịch vụ quán; hoặc ngược lại. Bài này giúp bạn xác định văn bằng đang phủ vai nào, vai nào bạn thật sự cần, và đọc khoảng trống ra sao. Các ví dụ là ví dụ giả định.
Hàng hoá và dịch vụ trong ngành ăn uống được xếp ở đâu
Bảng phân loại Nice tách rõ hàng hoá với dịch vụ. Dịch vụ cung cấp đồ ăn, thức uống, tức là hoạt động của nhà hàng, quán cà phê, quán ăn, dịch vụ phục vụ tiệc, nằm ở nhóm 43. Khi khách bước vào quán hay gọi món mang đi từ quầy, tên quán đang đóng vai nhãn cho dịch vụ thuộc nhóm này.
Hàng hoá thì rải ra nhiều nhóm. Cà phê, trà, ca cao, bánh, kẹo, kem lạnh, gia vị, nước sốt thường ở nhóm 30. Đồ uống không cồn như nước trái cây, nước giải khát, cùng với bia, ở nhóm 32. Rượu và đồ uống có cồn khác, trừ bia, ở nhóm 33. Thịt, cá, sữa, đồ ăn chế biến sẵn từ các nguyên liệu này thường ở nhóm 29.
Ngoài ra, dịch vụ bán lẻ, bán hàng trực tuyến, quảng cáo nằm ở nhóm 35. Một chuỗi có bán đồ lưu niệm, hàng đóng gói qua cửa hàng riêng hay trang bán hàng có thể cần nhóm này.
Như vậy, một chuỗi cà phê đầy đủ có thể cần ít nhất ba nhóm: nhóm 43 cho quán, nhóm 30 cho cà phê đóng gói, và có khi nhóm 35 cho kênh bán lẻ. Văn bằng thực tế của bên bán thường chỉ có một hoặc hai trong số đó, tuỳ lúc họ nộp đơn đang nghĩ mình kinh doanh gì.
Mô hình kinh doanh và nhóm cần có
Bảng dưới đặt các mô hình phổ biến trong ngành ăn uống cạnh nhóm thường cần để tên được che chắn đúng vai. Đây là gợi ý định hướng; danh mục cụ thể vẫn cần đọc trên từng văn bằng.
| Mô hình | Tên đóng vai gì | Nhóm thường cần | Khoảng trống hay gặp |
|---|---|---|---|
| Quán ăn, quán cà phê ngồi tại chỗ | Nhãn dịch vụ | 43 | Văn bằng chỉ có nhóm 30 cho đồ uống |
| Tiệm bánh vừa bán tại chỗ vừa bán hộp mang về | Cả dịch vụ và hàng hoá | 43 và 30 | Chỉ có một trong hai |
| Thương hiệu cà phê hạt, cà phê gói bán siêu thị | Nhãn hàng hoá | 30 | Văn bằng chỉ có nhóm 43 vì từng mở quán |
| Chuỗi trà sữa có bán chai đóng sẵn | Dịch vụ và đồ uống đóng chai | 43, 30 hoặc 32 tuỳ thành phần | Đồ uống đóng chai chưa có nhóm phù hợp |
| Bếp trung tâm cung cấp món đóng hộp qua ứng dụng giao hàng | Dịch vụ và hàng hoá chế biến | 43, 29 hoặc 30 | Chỉ có nhóm 43 |
| Chuỗi có cửa hàng bán đặc sản, quà tặng | Dịch vụ bán lẻ | 35 và nhóm hàng tương ứng | Thiếu nhóm 35 |
Với đồ uống pha chế, việc xếp nhóm phụ thuộc thành phần chính: đồ uống nền cà phê, trà thường thuộc nhóm 30, còn nước trái cây, nước giải khát thuộc nhóm 32. Khi doanh thu đóng chai lớn, nên để người làm nghề xác định chính xác.
Bốn tình huống bên mua quán hay gặp
Văn bằng chỉ có nhóm 30, bạn mua quán. Ví dụ giả định: thương hiệu bắt đầu bằng bán cà phê rang xay, đăng ký nhóm 30, sau đó mở quán. Bên mua chủ yếu muốn tiếp quản quán. Tên trên biển quán chưa có văn bằng cho dịch vụ ăn uống. Sự gần gũi giữa cà phê và dịch vụ quán cà phê có thể giúp lập luận tương tự khi tranh chấp, nhưng đó không phải độc quyền đăng ký.
Văn bằng chỉ có nhóm 43, bạn định bán hàng đóng gói. Thương hiệu là quán nổi tiếng, có văn bằng nhóm 43. Bên mua định tung cà phê gói, bánh hộp ra siêu thị. Phần hàng hoá chưa có bảo hộ, và cần tra xem có ai đã đăng ký tên tương tự ở nhóm 30 chưa.
Có đủ nhóm nhưng danh mục hẹp. Văn bằng nhóm 43 ghi "dịch vụ quán cà phê" mà không ghi dịch vụ nhà hàng, trong khi bên mua định mở rộng thành quán ăn. Hoặc nhóm 30 chỉ ghi "cà phê" mà bên mua định bán trà, bánh. Kiểm danh mục từng dòng như mọi văn bằng khác.
Nhóm dịch vụ đứng tên một người, nhóm hàng đứng tên người khác. Gặp ở quán gia đình: một thành viên đăng ký cho quán, người khác đăng ký cho sản phẩm đóng gói. Muốn mua trọn tên, phải có đủ các chủ cùng tham gia.
Cách kiểm nhanh khi mua lại quán hoặc chuỗi
Phần lớn việc dưới đây làm được trong một hai buổi, trước khi đặt cọc.
- Liệt kê mọi hoạt động tạo doanh thu: ngồi tại chỗ, mang đi, giao qua ứng dụng, bán hàng đóng gói tại quầy, bán sỉ cho đại lý, bán trực tuyến.
- Gắn mỗi hoạt động với vai của tên: nhãn dịch vụ hay nhãn hàng hoá, và nhóm Nice tương ứng.
- Xin bên bán mọi văn bằng, đơn liên quan; tự tra theo tên chủ đơn để tìm văn bằng bên bán không kể.
- Đọc danh mục từng văn bằng, đánh dấu hoạt động nào có, hoạt động nào không.
- Tra tên quán trên cơ sở dữ liệu của Cục ở các nhóm còn trống để xem có ai đã chiếm chỗ chưa.
- Đặt kết quả cạnh kế hoạch của bạn: giữ mô hình cũ hay mở thêm vai mới.
- Ghi khoảng trống và đưa vào đàm phán giá hoặc điều kiện trước khi chốt.
Đặc biệt với chuỗi có nhiều điểm bán, kiểm thêm xem có điểm nào đang hoạt động theo hợp đồng nhượng quyền hay hợp tác dùng tên; phần đó thuộc mảng thẩm định tranh chấp và li-xăng, nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới việc bạn mua được bao nhiêu phạm vi.
Tên quán chứa yếu tố mô tả và tên địa danh
Ngành ăn uống có đặc thù: rất nhiều tên quán ghép giữa một phần riêng với tên món và tên vùng, kiểu "Cô Hai – cơm tấm Sài Gòn" hay "Nhà Gỗ – bánh xèo miền Tây". Phần tên món và tên vùng thường không được bảo hộ riêng. Nếu khách nhớ quán qua phần đó hơn là qua phần riêng, giá trị pháp lý của tên mỏng hơn vẻ ngoài.
Ngoài ra, nhiều quán dùng tên người như "Bà Năm", "Chú Tư". Tên kiểu này phổ biến đến mức trong cùng nhóm 43 có thể đã có nhiều văn bằng của nhiều chủ khác nhau với tên tương tự, mỗi văn bằng sống được nhờ phần hình hay phần chữ đi kèm. Bên mua cần tra xem phần riêng của quán mình có thật sự riêng không.
Khi tra, đừng chỉ tra nguyên cụm tên trên biển. Tách phần riêng ra tra độc lập, tra cả các cách viết có dấu, không dấu, viết liền. Kết quả cho bạn biết cái tên đang mua là một chữ riêng hiếm hay chỉ là một trong nhiều biến thể cùng tồn tại.
Kết quả này cũng giúp bạn quyết định có nên đầu tư lớn vào việc mở rộng chuỗi dưới tên cũ hay không. Một tên mỏng, nhiều người cùng dùng, khó bảo vệ khi chuỗi lớn lên và bắt đầu bị bắt chước.
Giao hàng qua ứng dụng và bếp trung tâm: vai mới của tên quán
Từ khi giao đồ ăn qua ứng dụng phổ biến, nhiều quán có doanh thu giao hàng lớn hơn doanh thu tại chỗ. Một số chuyển sang mô hình bếp trung tâm: không có quán cho khách ngồi, chỉ có bếp nấu và giao. Tên lúc này vẫn đóng vai nhãn dịch vụ cung cấp đồ ăn, nên nhóm 43 vẫn là nhóm chính, nhưng món đóng hộp sẵn để bán lẻ có thể kéo thêm nhóm hàng hoá.
Bên mua mô hình này nên kiểm thêm những tên phụ: nhiều bếp trung tâm vận hành vài "thương hiệu ảo" trên ứng dụng, mỗi tên cho một kiểu món. Mỗi tên là một dấu hiệu riêng, thường chưa có văn bằng nào. Nếu doanh thu dồn vào vài tên phụ, đó là phần tài sản cần kiểm kỹ nhất.
Tài khoản cửa hàng trên ứng dụng giao hàng không phải văn bằng. Việc chuyển giao tài khoản theo điều khoản của từng nền tảng, nằm ngoài phạm vi sở hữu trí tuệ; nhưng bên mua nên ghi chúng vào danh sách tài sản để không bị hở khi đổi chủ.
Câu hỏi nên đặt cho bên bán quán hoặc chuỗi
Hỏi bằng văn bản, nhận trả lời bằng văn bản. Những câu dưới đây tập trung vào vai của tên, bổ sung cho phần kiểm văn bằng:
- Văn bằng hiện có được nộp vào thời điểm thương hiệu đang kinh doanh gì: bán hàng đóng gói hay mở quán.
- Có đơn nào cho nhóm dịch vụ ăn uống hoặc nhóm hàng hoá đóng gói đang chờ xử lý không.
- Món nào, đồ uống nào đang được bán đóng gói ra ngoài quán: qua siêu thị, qua đại lý, qua sàn, qua quà biếu doanh nghiệp.
- Có điểm bán nào đang dùng tên theo thoả thuận với người khác: hợp tác, nhượng quyền, cho thuê thương hiệu.
- Có tên phụ nào đang dùng trên ứng dụng giao hàng, ai đứng tên các tài khoản đó.
- Bên bán có từng thấy quán khác ở tỉnh khác dùng tên tương tự không, đã xử lý thế nào.
- Kế hoạch mở rộng nào bên bán từng tính mà chưa làm, đã tra hoặc nộp đơn gì cho kế hoạch đó chưa.
Câu hỏi về quán cùng tên ở tỉnh khác rất đáng hỏi. Trong ngành ăn uống, tên trùng giữa các địa phương xảy ra thường xuyên. Nếu bên kia có văn bằng cho nhóm 43 trước, chuỗi bạn mua có thể gặp vướng khi mở rộng sang vùng của họ, kể cả khi văn bằng của bên bán có trước ở nhóm hàng hoá.
Câu trả lời của bên bán không thay cho việc tự tra, nhưng nó cho biết họ có theo dõi thương hiệu của mình hay không. Một chủ quán chưa từng để ý chuyện này thường cũng chưa từng xử lý khoảng trống nào.
Câu hỏi thường gặp
Văn bằng nhãn hiệu cho cà phê có bảo hộ tên quán cà phê không?
Không trực tiếp. Cà phê là hàng hoá thường thuộc nhóm 30, còn dịch vụ quán cà phê thuộc nhóm 43. Văn bằng nhóm 30 không phải là độc quyền đăng ký cho dịch vụ quán, dù sự gần gũi có thể được viện dẫn khi tranh chấp.
Mua lại quán ăn cần kiểm nhóm nào trước?
Kiểm nhóm 43 cho dịch vụ ăn uống trước, vì đó là vai chính của tên quán. Sau đó kiểm các nhóm hàng hoá nếu quán có bán đồ đóng gói, và nhóm 35 nếu có kênh bán lẻ riêng.
Đồ uống đóng chai của chuỗi trà sữa thuộc nhóm nào?
Tuỳ thành phần chính. Đồ uống nền trà, cà phê thường thuộc nhóm 30; nước trái cây, nước giải khát thuộc nhóm 32. Khi doanh thu đóng chai lớn, nên nhờ người làm nghề xác định chính xác trước khi kết luận về phạm vi.
Bếp trung tâm chỉ giao qua ứng dụng có cần nhãn hiệu cho dịch vụ không?
Có. Tên bếp trên ứng dụng vẫn là nhãn cho dịch vụ cung cấp đồ ăn, thường thuộc nhóm 43. Các tên phụ dùng cho từng kiểu món cũng là dấu hiệu riêng cần kiểm.
Tên quán có tên món và tên vùng thì phần nào được độc quyền?
Thường chỉ phần riêng như tên tự đặt hay hình vẽ đặc trưng mới được độc quyền. Tên món và tên vùng thường bị coi là mô tả, các quán khác vẫn được dùng để nói về món và nguồn gốc của họ.
Tài khoản cửa hàng trên ứng dụng giao hàng có đi kèm văn bằng không?
Không. Tài khoản trên nền tảng là tài sản riêng, chuyển giao theo điều khoản của nền tảng đó. Bên mua nên ghi tài khoản vào danh sách tài sản chuyển giao bên cạnh văn bằng nhãn hiệu.