Một thương hiệu đã chạy vài năm hiếm khi chỉ có một văn bằng. Thường có tên chính, một hai phiên bản logo, tên dòng sản phẩm, khẩu hiệu, tên tiếng Anh, và mỗi thứ có thể có văn bằng riêng, đang chờ cấp, hoặc chưa từng đăng ký. Bên mua cần nhìn cả bộ cùng lúc mới biết mình đang mua gì.
Đối chiếu từng văn bằng với sản phẩm là bước cơ bản. Bài này đi một bước lên: gom mọi dấu hiệu thương hiệu đang dùng thành một bảng phủ, đặt cạnh mọi văn bằng và đơn, để thấy ô trống, ô chồng lấn và ô không còn dùng. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Bộ nhãn của một thương hiệu thường gồm những gì
Trước khi lập bảng, liệt kê mọi dấu hiệu thương hiệu đang xuất hiện trước khách hàng. Danh sách dưới là gợi ý để không bỏ sót:
- Tên chính, ở dạng chữ trơn.
- Logo hiện tại và các logo cũ còn xuất hiện trên bao bì tồn, biển hiệu chưa thay.
- Biểu tượng tách riêng khỏi logo, dùng làm ảnh đại diện trên mạng, in trên đồng phục.
- Tên dòng sản phẩm, tên sản phẩm chủ lực mà khách gọi thay cho tên chính.
- Khẩu hiệu đi kèm.
- Tên tiếng Anh, tên viết tắt, tên phiên âm.
- Tên thương hiệu phụ cho phân khúc khác, ví dụ dòng cao cấp hay dòng bình dân mang tên riêng.
- Các dấu hiệu dùng cho kênh riêng: tên gian hàng trên sàn, tên ứng dụng.
Mỗi dòng trong danh sách này là một dấu hiệu có thể cần bảo hộ riêng. Không phải dấu hiệu nào cũng đáng tiền, nhưng dấu hiệu nào đáng tiền thì phải biết nó có văn bằng hay không.
Cách thu thập nhanh nhất là đi một vòng như khách hàng: mua sản phẩm ở cửa hàng, đặt hàng trên sàn, xem trang mạng xã hội, chụp lại mọi thứ có tên hoặc biểu tượng. Danh sách từ bên bán thường thiếu, vì họ quen mắt đến mức không coi nhiều thứ là dấu hiệu thương hiệu.
Mẫu bảng phủ bảo hộ
Bảng dưới là mẫu ví dụ giả định cho một thương hiệu mỹ phẩm thiên nhiên. Hàng là dấu hiệu, cột là thông tin về bảo hộ.
| Dấu hiệu | Đang dùng ở đâu | Văn bằng hoặc đơn | Nhóm và danh mục | Đứng tên | Đánh giá |
|---|---|---|---|---|---|
| Tên chính dạng chữ | Mọi sản phẩm, cửa hàng | Có văn bằng | Nhóm 3: mỹ phẩm, xà phòng | Công ty bên bán | Ổn |
| Logo hiện tại | Bao bì từ hai năm nay | Đơn đang chờ | Nhóm 3 | Người sáng lập | Ô vàng: đơn chưa có kết quả, đứng tên cá nhân |
| Logo cũ | Bao bì tồn kho | Có văn bằng | Nhóm 3 | Công ty bên bán | Sắp không dùng; kiểm rủi ro hiệu lực |
| Tên dòng sản phẩm chủ lực | Chiếm phần lớn doanh thu | Không | Chưa có | Không ai | Ô đỏ |
| Khẩu hiệu | Quảng cáo, bao bì | Không | Chưa có | Không ai | Ô xám: cân nhắc có đáng đăng ký không |
| Tên tiếng Anh | Gian hàng sàn quốc tế | Không | Chưa có | Không ai | Ô đỏ nếu doanh thu sàn đáng kể |
Ô đỏ là dấu hiệu đang tạo giá trị mà không có bảo hộ. Ô vàng là có bảo hộ nhưng chưa chắc hoặc đứng sai chủ. Ô xám là dấu hiệu có thể không đáng đăng ký.
Ô trống hay gặp nhất: tên dòng sản phẩm
Trong nhiều thương hiệu nhỏ, khách hàng không gọi tên công ty mà gọi tên sản phẩm chủ lực. Ví dụ giả định một cơ sở làm mứt ở Lâm Đồng có tên chính được đăng ký, nhưng khách cả vùng chỉ biết đến dòng sản phẩm mang một cái tên riêng gợi nhớ, in to trên hũ, còn tên chính in nhỏ phía dưới. Tên dòng đó chưa từng được đăng ký.
Với bên mua, đây là ô đỏ nguy hiểm. Phần giá trị lớn nhất trong mắt khách hàng nằm ở dấu hiệu không có bảo hộ. Người khác có thể nộp đơn cho cái tên đó, và nếu không có quyền nào khác để phản đối thành công, bên mua sẽ mất chính thứ làm nên doanh thu.
Cách phát hiện đơn giản: hỏi nhân viên bán hàng, đọc đánh giá của khách trên các kênh, xem khách gọi sản phẩm bằng tên gì. Nếu tên khách gọi khác tên trên văn bằng, ghi ngay vào bảng.
Một dạng tương tự là tên gọi dân gian: khách tự đặt biệt danh cho sản phẩm, ví dụ gọi theo màu nắp hũ hay theo tên con đường nơi có cửa hàng đầu tiên. Biệt danh đó thường khó đăng ký vì mang tính mô tả hoặc địa danh, nhưng bên mua vẫn nên biết nó tồn tại, vì đó là cách khách tìm kiếm sản phẩm và là chỗ đối thủ dễ bám vào.
Cách xử lý thường là yêu cầu bên bán nộp đơn cho tên dòng trước khi chốt, và đặt phần giá đáng kể phụ thuộc vào kết quả đơn đó. Nếu tra sơ bộ thấy tên dòng đã có người khác đăng ký, cần đánh giá lại toàn bộ giá trị thương vụ.
Ô vàng: có bảo hộ nhưng chưa chắc
Đơn đang chờ. Đơn chưa có kết quả có thể bị từ chối toàn bộ hoặc một phần. Ghi số đơn, ngày nộp, tình trạng; theo dõi và gắn một phần giá với kết quả nếu dấu hiệu đó quan trọng.
Đứng tên người khác trong nhóm. Văn bằng đứng tên người sáng lập, công ty liên quan hoặc người thân thay vì công ty bên bán. Bộ nhãn khi đó bị chia cho nhiều chủ; muốn mua trọn phải có tất cả các chủ cùng tham gia chuyển giao.
Văn bằng sắp hết hạn. Văn bằng có hiệu lực mười năm từ ngày nộp đơn và cần gia hạn. Văn bằng sắp tới hạn trong thời gian giao dịch phải được gia hạn đúng hạn, ai làm và ai chịu chi phí phải rõ.
Danh mục khác nhau giữa các văn bằng. Tên chính có văn bằng cho nhóm 3, còn logo mới chỉ nộp cho một phần nhỏ của nhóm 3. Bộ nhãn trông đầy đủ nhưng logo mới phủ hẹp hơn tên chính.
Văn bằng cho dấu hiệu cũ ít dùng. Văn bằng còn hiệu lực nhưng dấu hiệu đã bị thay thế trên thị trường. Nó vẫn có giá trị như một lớp đệm, nhưng rủi ro bị yêu cầu chấm dứt do không sử dụng tăng dần theo thời gian.
Ô xám: không phải dấu hiệu nào cũng đáng đăng ký
Lập bảng phủ xong, nhiều bên mua giật mình vì số ô trống và muốn yêu cầu bên bán đăng ký tất cả. Cách đó tốn thời gian, tốn lệ phí, và có khi vô ích. Một số dấu hiệu không đáng có văn bằng riêng: khẩu hiệu chung chung kiểu khen ngợi, tên chiến dịch quảng cáo theo mùa, tên sản phẩm đã ngừng bán, biến thể logo chỉ dùng một lần.
Tiêu chí để quyết định ô nào là xám đơn giản: dấu hiệu đó có tạo doanh thu hay nhận diện lâu dài không, bạn có định dùng tiếp sau khi mua không, và nó có đủ khả năng phân biệt để đăng ký được không. Trả lời "không" cho hai trong ba câu thì thường là ô xám.
Tuy vậy, ô xám vẫn nên được ghi trong danh sách tài sản chuyển giao kèm cam kết bên bán không dùng lại. Lý do: dù không đáng đăng ký, bạn cũng không muốn bên bán hay ai khác dùng khẩu hiệu cũ, logo cũ của thương hiệu cho một sản phẩm khác sau khi bạn đã mua.
Bảng phủ không nhằm lấp kín mọi ô, mà nhằm cho bạn biết đang bỏ ngỏ ô nào và vì sao. Một quyết định có chủ đích bỏ ngỏ khác hẳn với việc không biết là mình đang bỏ ngỏ.
Nhãn hiệu liên kết và nguyên tắc không tách bộ
Khi một chủ có nhiều nhãn hiệu gần giống nhau cho cùng loại hàng hoá, chúng thường được coi là nhãn hiệu liên kết. Bên mua cần chú ý: nếu chỉ mua một nhãn trong họ đó, còn bên bán giữ lại nhãn gần giống, sẽ có hai chủ cho hai dấu hiệu dễ gây nhầm lẫn trên cùng thị trường.
Luật Sở hữu trí tuệ không cho phép việc chuyển nhượng quyền đối với nhãn hiệu gây nhầm lẫn về đặc tính, nguồn gốc của hàng hoá, dịch vụ. Vì vậy chuyển nhượng tách lẻ một nhãn khỏi họ nhãn gần giống có thể gặp trở ngại khi ghi nhận tại Cục, hoặc tạo ra tình trạng rối về sau.
Bảng phủ giúp nhìn thấy vấn đề này sớm. Nếu bên bán có nhiều văn bằng cho các biến thể của cùng một tên, mặc định nên mua trọn bộ. Nếu bên bán muốn giữ lại một phần, cần đánh giá kỹ khả năng nhầm lẫn và hỏi người làm nghề cách cấu trúc để thủ tục ghi nhận không bị vướng.
Thủ tục chuyển nhượng cụ thể là việc tại Cục, có chuyên trang riêng; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng thẩm định phạm vi phải nhìn cả họ nhãn, không nhìn từng tờ văn bằng riêng lẻ.
Các bước lập bảng phủ trong thực tế
Lập bảng phủ không cần công cụ phức tạp, chỉ cần một bảng tính và thời gian tra cứu.
- Thu thập mọi dấu hiệu thương hiệu đang dùng như phần đầu bài, chụp ảnh từng dấu hiệu.
- Xin bên bán danh sách mọi văn bằng, đơn đang chờ, kể cả đứng tên cá nhân hay công ty liên quan.
- Tự tra theo tên chủ đơn trên cơ sở dữ liệu của Cục, theo cả tên công ty lẫn tên người sáng lập, để tìm văn bằng bên bán quên kể.
- Ghép từng dấu hiệu với văn bằng hoặc đơn tương ứng; dấu hiệu không ghép được là ô trống.
- Ghi nhóm, danh mục, chủ đứng tên, hạn hiệu lực cho từng văn bằng.
- Tô màu từng ô theo mức: ổn, vàng, đỏ, xám.
- Tóm tắt một trang: số ô đỏ, ô vàng, dấu hiệu nào gánh phần lớn doanh thu, việc cần bên bán làm trước khi chốt.
Bảng phủ hoàn chỉnh cũng là tài liệu quản lý sau khi mua: nó cho bạn biết văn bằng nào sắp hạn, ô nào cần lấp, và là điểm bắt đầu cho kế hoạch đăng ký của chủ mới.
Câu hỏi thường gặp
Bảng phủ bảo hộ là gì?
Đó là bảng đặt mọi dấu hiệu thương hiệu đang dùng cạnh mọi văn bằng, đơn tương ứng, kèm nhóm, danh mục, chủ đứng tên và hạn hiệu lực. Nó giúp bên mua nhìn thấy dấu hiệu nào có bảo hộ, dấu hiệu nào chưa.
Tên dòng sản phẩm có cần văn bằng riêng không?
Nếu tên dòng sản phẩm là thứ khách hàng nhận diện và tạo phần lớn doanh thu, nên có văn bằng riêng. Văn bằng cho tên chính không tự động phủ tên dòng sản phẩm.
Văn bằng đứng tên người sáng lập thì có nằm trong bộ nhãn của công ty không?
Về pháp lý, văn bằng thuộc người đứng tên, không thuộc công ty, dù công ty là bên đang dùng nhãn hằng ngày. Muốn mua trọn bộ, người sáng lập phải cùng tham gia chuyển giao văn bằng đó, và nên ghi rõ trong hợp đồng.
Có nên mua lẻ một nhãn trong họ nhãn liên kết không?
Thường không nên, vì sẽ có hai chủ cho các dấu hiệu gần giống nhau, dễ gây nhầm lẫn và có thể vướng khi ghi nhận chuyển nhượng. Nếu buộc phải mua lẻ, cần người làm nghề đánh giá cấu trúc.
Làm sao tìm văn bằng bên bán quên kể?
Tra theo tên chủ đơn trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ, cả tên công ty, tên cũ của công ty, tên người sáng lập và các công ty liên quan. Kết quả thường có vài văn bằng hoặc đơn mà bên bán không nhớ.
Khẩu hiệu có cần đăng ký nhãn hiệu không?
Tuỳ khẩu hiệu có khả năng phân biệt và có giá trị thương mại hay không. Khẩu hiệu mang tính mô tả, khen ngợi chung thường khó đăng ký và ít giá trị độc quyền; khẩu hiệu đặc trưng, gắn chặt với thương hiệu thì đáng cân nhắc.