Một thương hiệu ngoài đời thường được bảo vệ bằng nhiều văn bằng và đơn khác nhau: phần chữ, logo, khẩu hiệu, tên các dòng sản phẩm, và không hiếm khi mỗi cái đứng tên một chủ khác nhau; bên mua cần tìm đủ các văn bằng, xác định chủ của từng cái, và đưa tất cả những người đó vào hợp đồng để không trả tiền cho "thương hiệu" mà chỉ nhận về một phần. Bỏ sót một người đứng tên có thể nghĩa là bỏ sót đúng cái logo khách hàng nhớ nhất.
Bài này đi theo góc chủ sở hữu: cách tìm đủ văn bằng và đơn, bảng kê lấy cột chủ làm trục, những kiểu đứng tên lệch nhau trong cùng một thương hiệu, và các tài sản đi kèm mà người đứng tên cũng có thể khác. Việc so phạm vi bảo hộ của cả bộ nhãn với sản phẩm đang bán là một bước riêng, nên làm sau khi đã biết ai là chủ.
Thương hiệu ngoài đời không phải một văn bằng
Khi nói "mua thương hiệu", người ta hình dung một cái tên và một logo. Trên giấy tờ, thứ đó có thể là năm, mười văn bằng và đơn khác nhau. Phần chữ đăng ký riêng, logo đăng ký riêng, phiên bản có thêm chữ mô tả đăng ký riêng. Khẩu hiệu quảng cáo có thể được đăng ký như một nhãn hiệu. Mỗi dòng sản phẩm có tên riêng thì có thể có văn bằng riêng. Khi mở rộng sang nhóm sản phẩm mới, chủ thương hiệu thường nộp thêm đơn thay vì sửa văn bằng cũ.
Các văn bằng này được cấp vào những thời điểm khác nhau, nên có ngày hết hạn khác nhau. Chúng có thể do những người khác nhau nộp, vì thương hiệu lớn lên qua nhiều giai đoạn. Một số có thể đã hết hiệu lực mà không ai để ý, trong khi những cái khác vẫn còn.
Bên bán thường chỉ đưa văn bằng "chính" mà họ nhớ. Nếu hợp đồng chỉ ghi văn bằng đó, những văn bằng còn lại vẫn thuộc về bên bán. Bạn có thể thấy mình sở hữu cái tên nhưng không sở hữu cái logo, hoặc sở hữu cho cà phê nhưng không cho bánh.
Ngược lại, bảng kê cũng giúp bên mua không trả tiền cho những thứ không còn giá trị. Văn bằng đã hết hạn, đơn đã bị từ chối, nhãn cho một dòng sản phẩm đã ngừng bán từ lâu đều có thể được bên bán liệt kê để làm dày hồ sơ. Mỗi dòng trong bảng kê cần được kiểm tình trạng thật, và giá nên tính theo những dòng còn sống, đúng với phần kinh doanh bạn định giữ.
Tìm đủ văn bằng và đơn của một thương hiệu
Việc tìm đủ cần đi từ nhiều phía, vì không một cách tra nào cho ra kết quả hoàn chỉnh.
- Yêu cầu bên bán liệt kê bằng văn bản mọi văn bằng, đơn đang chờ, đơn đã bị từ chối hoặc rút liên quan tới thương hiệu, kèm tên chủ.
- Tra dữ liệu của Cục theo tên chủ sở hữu (mọi tên đã dùng, kể cả tên cũ của doanh nghiệp và tên cá nhân người sáng lập).
- Tra theo phần chữ chính của thương hiệu và các biến thể: viết liền, viết rời, có dấu, không dấu, phiên bản tiếng Anh.
- Tra theo mã phân loại hình nếu logo có yếu tố hình đặc trưng.
- Chụp lại mọi thứ thương hiệu đang dùng: biển hiệu, bao bì từng dòng sản phẩm, khẩu hiệu, trang mạng xã hội; đánh dấu thứ nào đã có văn bằng.
- Hỏi thương hiệu có đăng ký ở nước ngoài không; nếu có, liệt kê riêng theo từng nước hoặc theo đăng ký quốc tế.
- Đối chiếu danh sách bên bán đưa với kết quả tự tra; mọi chênh lệch đều phải được giải thích.
Kết quả tra theo tên chủ hay bỏ sót những văn bằng đứng tên người khác trong gia đình hoặc nhóm công ty. Vì vậy bước hỏi bên bán và bước tra theo phần chữ là không thể thay thế.
Bảng kê lấy chủ sở hữu làm trục: cần những cột nào
Bảng kê là tài liệu làm việc chung của hai bên và về sau trở thành phụ lục hợp đồng. Cột quan trọng nhất là chủ sở hữu theo dữ liệu, vì nó quyết định ai phải ký; các cột còn lại giúp nhận diện và loại bỏ những dòng không còn giá trị.
| Cột | Ghi gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Số đơn, số văn bằng | Cả hai số nếu có | Định danh chính xác tài sản trong hợp đồng và hồ sơ chuyển nhượng |
| Mẫu nhãn | Ảnh nhỏ hoặc mô tả ngắn | Phân biệt chữ, logo, khẩu hiệu |
| Chủ sở hữu theo dữ liệu | Tên đúng như trên sổ đăng ký | Biết ai phải ký cho từng dòng |
| Nhóm, sản phẩm chính | Tóm tắt danh mục | So với sản phẩm đang và sẽ kinh doanh |
| Tình trạng | Còn hiệu lực, đang chờ, bị từ chối, hết hạn | Loại khỏi danh sách những dòng không còn giá trị |
| Ngày hết hạn | Tính từ ngày nộp đơn hoặc mốc gia hạn | Lên lịch gia hạn sau khi mua |
| Ghi chú gánh nặng | Li-xăng, tranh chấp, thế chấp nếu bên bán khai | Đánh dấu dòng cần thẩm định sâu |
Giữ bảng kê ở một nơi cả hai bên cùng xem và ghi rõ ngày cập nhật. Mỗi lần có thông tin mới, sửa ngay và ghi lại ai đã xác nhận.
Khi các văn bằng trong cùng thương hiệu đứng tên khác nhau
Phần chữ đứng tên người sáng lập, logo đứng tên công ty. Rất hay gặp vì phần chữ được đăng ký sớm, logo đăng ký sau khi đã lập công ty. Cả hai chủ phải ký cho phần của mình.
Nhãn sản phẩm con đứng tên công ty khác trong nhóm. Nhóm công ty đôi khi giao từng dòng sản phẩm cho từng công ty. Văn bằng đi theo đó, và mỗi công ty cần được kiểm riêng.
Một văn bằng đồng sở hữu. Trong bảng kê có thể có một dòng ghi hai chủ, ví dụ với đối tác cũ. Dòng này cần sự đồng ý của tất cả đồng chủ sở hữu.
Văn bằng do bên bán nộp cho người khác dùng. Đôi khi bên bán nộp đơn rồi để một đối tác, đại lý dùng nhãn cho một khu vực theo thoả thuận miệng. Dòng này có chủ rõ ràng nhưng có người đang dùng thật, và bạn cần biết họ có dừng lại khi thương hiệu đổi chủ không.
Văn bằng đứng tên người không còn liên quan. Có khi một văn bằng do cựu nhân viên, nhà thiết kế hay đối tác cũ nộp. Đây là dòng nguy hiểm nhất: bên bán không kiểm soát được, nhưng nó lại nằm trong thứ bạn định mua.
Tài sản không phải nhãn hiệu nhưng cần đi kèm
Bảng kê nên có thêm một phần cho những tài sản gắn với thương hiệu mà không nằm trong văn bằng nhãn hiệu. Thiếu chúng, việc kinh doanh sau khi mua sẽ bị hụt:
- Tên miền và tài khoản quản trị tên miền; kiểm tên miền đăng ký bằng thông tin của ai và còn hạn tới khi nào.
- Tài khoản mạng xã hội, gian hàng trên sàn thương mại điện tử, kênh video; ghi rõ ai đang đăng ký và đang quản trị.
- Quyền tác giả đối với logo và thiết kế bao bì: hợp đồng với nhà thiết kế có chuyển quyền cho bên bán không.
- Kiểu dáng bao bì đã đăng ký kiểu dáng công nghiệp, nếu có.
- Công thức, quy trình, bí quyết được giữ dưới dạng bí mật kinh doanh, kèm cam kết bảo mật của người biết.
- Ảnh, video quảng cáo, tư liệu thương hiệu: ai giữ quyền và có được dùng tiếp không.
Mỗi tài sản này có cách chuyển giao khác nhau, không phải tất cả đều qua Cục. Ghi chúng vào cùng một bảng kê giúp hai bên không quên khi bàn giao.
Sau khi mua: bảng kê thành sổ quản lý tài sản
Bảng kê không chỉ dùng cho thời điểm mua, và cũng không nên cất đi ngay sau khi ký. Sau khi Cục ghi nhận chuyển nhượng, bạn cập nhật cột chủ sở hữu, giữ lại cột ngày hết hạn và cột ghi chú, và có ngay một sổ quản lý tài sản thương hiệu. Từ đó lên lịch gia hạn cho từng văn bằng, nhắc trước ít nhất vài tháng, vì các văn bằng có mốc hết hạn khác nhau và rất dễ quên một cái.
Sổ này cũng là thứ đầu tiên người khác hỏi khi bạn muốn bán lại, góp vốn hay vay vốn bằng thương hiệu. Một bảng kê rõ ràng, có ngày cập nhật, có số liệu khớp với dữ liệu của Cục cho thấy tài sản được giữ cẩn thận, và giúp lần giao dịch sau nhanh hơn lần này rất nhiều.
Cuối cùng, mỗi khi nộp đơn mới cho logo đổi mới, cho dòng sản phẩm mới, hay đăng ký ra nước ngoài, thêm ngay một dòng vào bảng. Thương hiệu là tài sản sống, và bảng kê cần sống theo nó.
Đưa bảng kê vào hợp đồng và ví dụ giả định
Bảng kê nên trở thành phụ lục của hợp đồng, kèm câu cam đoan của bên bán rằng ngoài các dòng đã liệt kê, không còn văn bằng, đơn hay tài sản nào khác liên quan tới thương hiệu thuộc về bên bán hoặc người có liên quan với bên bán. Nếu sau này phát hiện thêm, bên bán có nghĩa vụ chuyển nốt mà không tính thêm tiền.
Ví dụ giả định: một bên mua ở Đồng Nai mua lại thương hiệu nước chấm. Bên bán đưa một văn bằng cho phần chữ. Lập bảng kê, bên mua tìm thêm một văn bằng logo đứng tên người con của chủ, một đơn đang chờ cho khẩu hiệu đứng tên công ty của chủ, và một văn bằng cho nhãn dòng sản phẩm cay đã hết hạn hai năm. Hợp đồng được soạn lại với ba bên ký, đơn khẩu hiệu được chuyển kèm, còn nhãn dòng cay được bên mua tự nộp đơn mới sau khi kiểm không có ai khác nộp trước.
Bảng kê không làm giao dịch dài hơn bao nhiêu, nhưng biến một cụm từ chung chung "toàn bộ thương hiệu" thành danh sách tài sản cụ thể, mà mỗi dòng có người chịu trách nhiệm. Khi có tranh cãi về sau, hai bên cùng nhìn vào một danh sách đã ký, thay vì tranh luận về cách hiểu một cụm từ.
Câu hỏi thường gặp
Một thương hiệu có thể có bao nhiêu văn bằng?
Không giới hạn. Phần chữ, logo, khẩu hiệu, tên dòng sản phẩm và các phiên bản cho nhóm sản phẩm khác nhau đều có thể có văn bằng riêng. Bên mua cần tìm đủ trước khi chốt giá.
Làm sao biết bên bán đã đưa đủ văn bằng chưa?
Tự tra dữ liệu của Cục theo tên chủ, theo phần chữ và các biến thể, theo mã phân loại hình nếu có logo. Đối chiếu với danh sách bên bán đưa và yêu cầu giải thích mọi chênh lệch.
Văn bằng logo đứng tên người khác thì có ảnh hưởng gì?
Có. Người đó phải ký chuyển nhượng phần logo; nếu không, bạn có thể mua được cái tên mà không có logo. Hãy xác định đúng chủ của từng văn bằng trong bảng kê.
Văn bằng đã hết hạn trong bảng kê có nên mua không?
Văn bằng đã hết hiệu lực không còn quyền để chuyển. Bạn có thể thoả thuận để bên bán không nộp đơn lại, rồi tự nộp đơn mới sau khi kiểm không có người khác nộp trước. Giá không nên tính cho dòng này.
Tên miền và trang mạng xã hội có chuyển cùng nhãn hiệu không?
Không tự động. Chúng là tài sản riêng, chuyển theo cách riêng của từng nhà cung cấp. Nên liệt kê trong bảng kê và bàn giao cùng lúc với hồ sơ chuyển nhượng nhãn hiệu.
Có nên đưa bảng kê vào hợp đồng không?
Nên. Bảng kê làm phụ lục, kèm cam đoan của bên bán rằng không còn tài sản nào khác liên quan, và nghĩa vụ chuyển nốt nếu phát hiện thêm. Cách này biến cụm từ "toàn bộ thương hiệu" thành danh sách cụ thể.