Khi nhận nhượng quyền, thứ bạn thực sự được cho dùng là cái tên và dấu hiệu nhận diện của bên nhượng. Nếu bên nhượng không có quyền với nhãn hiệu đó tại Việt Nam, hoặc có quyền nhưng không đủ để cho người khác dùng, cửa hàng của bạn đang treo một cái tên không ai bảo đảm. Vì vậy việc đầu tiên trước khi đặt bút là xem giấy tờ chứng minh quyền, và tự đối chiếu nó với nguồn công khai.
Bài này chỉ đi vào một góc hẹp: quyền nhãn hiệu của bên nhượng. Chuyện mô hình có lãi không, hỗ trợ vận hành ra sao, hay bên nhượng tính tiền thế nào thuộc về những phần thẩm định khác. Ở đây câu hỏi duy nhất là: cái tên này có thật sự thuộc về người đang mời bạn dùng nó không, và bạn có được dùng nó một cách hợp pháp suốt thời gian hợp đồng không.
Vì sao bên nhận quyền phải tự kiểm nhãn hiệu
Trong nhượng quyền, bên nhận đứng ở tuyến đầu. Biển hiệu, bao bì, đồng phục, trang bán hàng trên mạng đều mang nhãn hiệu của bên nhượng nhưng do bạn trực tiếp sử dụng trước khách hàng. Nếu một chủ nhãn khác cho rằng cái tên đó xâm phạm quyền của họ, cửa hàng của bạn là nơi dễ bị nhắm tới nhất, vì đó là chỗ hành vi sử dụng diễn ra.
Hợp đồng nhượng quyền thường có điều khoản bên nhượng cam kết về quyền sở hữu trí tuệ. Điều khoản đó cho bạn một căn cứ để đòi lại thiệt hại về sau, nhưng không giữ được cửa hàng đang mở. Đòi được hay không còn tuỳ bên nhượng có tài sản và thiện chí, và tranh chấp kéo dài trong lúc mặt bằng vẫn phải trả tiền thuê.
Một lý do nữa: nhiều thương hiệu mời nhượng quyền rất sớm, khi hệ thống mới có vài cửa hàng và việc đăng ký nhãn hiệu còn dang dở. Người đứng ra bán nhượng quyền có thể tin thật lòng rằng mình đã "có thương hiệu" chỉ vì đã đăng ký doanh nghiệp, đã có trang mạng xã hội, hoặc đã nộp đơn. Bên nhận không thể dựa vào niềm tin đó; bạn cần nhìn thấy giấy tờ và tự kiểm.
Giấy tờ nên xin bên nhượng quyền
Danh sách dưới không phải mẫu bắt buộc theo luật, mà là những thứ đủ để trả lời câu hỏi "ai có quyền với cái tên này và bạn được dùng nó trên cơ sở nào". Bên nhượng làm ăn nghiêm túc thường chuẩn bị sẵn phần lớn.
| Giấy tờ | Để trả lời câu hỏi gì | Ghi chú khi đọc |
|---|---|---|
| Bản sao văn bằng bảo hộ nhãn hiệu (giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu) | Nhãn đã được cấp bằng chưa, ai đứng tên, bảo hộ cho gì | Xem kèm phụ lục danh mục hàng hoá, dịch vụ |
| Quyết định gia hạn, ghi nhận sửa đổi văn bằng (nếu có) | Văn bằng còn hiệu lực không, chủ đứng tên có đổi không | Văn bằng cấp lâu năm thường có |
| Hồ sơ các đơn đang chờ cấp | Phần nào của thương hiệu mới chỉ có đơn | Logo mới, tên phụ, khẩu hiệu hay nằm ở đây |
| Hợp đồng li-xăng giữa chủ văn bằng và bên nhượng | Khi bên nhượng không phải chủ văn bằng | Xem phạm vi, thời hạn, có được cấp lại không |
| Văn bản về nhượng quyền thứ cấp hoặc nhượng quyền chính | Khi bên ký với bạn là bên nhận quyền cấp trên | Xem quyền cấp tiếp cho người khác |
| Bản kê tranh chấp, thư cảnh báo đã nhận về nhãn hiệu | Cái tên có đang bị ai thách thức không | Không có thì xin xác nhận bằng văn bản |
| Cẩm nang nhận diện, mẫu biển hiệu dự kiến | Thứ bạn sẽ treo có khớp với mẫu đã đăng ký không | Đặt cạnh mẫu nhãn trên văn bằng |
Nếu bên nhượng chỉ đưa giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, hay ảnh chụp trang mạng xã hội có dấu tích xanh, đó không phải giấy tờ về nhãn hiệu. Tên doanh nghiệp và nhãn hiệu là hai thứ khác nhau, được đăng ký ở hai nơi khác nhau, theo hai bộ quy tắc khác nhau.
Tự đối chiếu với nguồn công khai
Bản sao do bên nhượng gửi chỉ là điểm bắt đầu. Bạn nên tự kiểm lại trên nguồn mà bên nhượng không kiểm soát được. Trình tự gọn cho một người không làm nghề:
- Tra số văn bằng hoặc số đơn trên cơ sở dữ liệu tra cứu nhãn hiệu trực tuyến của Cục Sở hữu trí tuệ. Ghi lại tình trạng hiện tại, ngày nộp đơn, ngày cấp, tên và địa chỉ chủ văn bằng.
- Đặt từng thông tin cạnh bản sao bên nhượng gửi. Tên chủ văn bằng phải khớp với bên ký hợp đồng với bạn, hoặc phải có văn bản giải thích vì sao không khớp.
- Mở phần mẫu nhãn và danh mục hàng hoá, dịch vụ. Đánh dấu nhóm có liên quan đến loại cửa hàng bạn sắp mở.
- Tra thêm theo chữ chính của thương hiệu (không chỉ theo số bằng) để xem có nhãn gần giống của chủ khác trong cùng lĩnh vực không.
- Tra tên doanh nghiệp của bên nhượng trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để biết công ty còn hoạt động, đúng người đại diện, đúng địa chỉ.
- Ghi kết quả vào một bảng, kèm ngày tra. Bảng này sẽ dùng khi đàm phán điều khoản cam đoan trong hợp đồng.
Cơ sở dữ liệu của Cục có độ trễ: thay đổi mới ghi nhận có thể chưa hiện ngay. Khi thấy lệch giữa bản sao và kết quả tra, đừng kết luận ngay là bên nhượng nói sai; hãy hỏi lại và xin giấy tờ của lần thay đổi gần nhất.
Năm điểm phải khớp trước khi ký
Chủ đứng tên. Người có tên trên văn bằng là bên nhượng, hoặc là người đã cho bên nhượng quyền dùng và quyền cấp lại cho bạn bằng văn bản. Không có mắt xích nào bị bỏ trống.
Tình trạng hiệu lực. Văn bằng nhãn hiệu có hiệu lực mười năm tính từ ngày nộp đơn và gia hạn được nhiều lần, mỗi lần mười năm. Hãy tính ngày hết hạn và so với thời hạn hợp đồng nhượng quyền bạn sắp ký.
Mẫu nhãn. Cái tên và logo bạn sẽ treo phải trùng hoặc rất gần với mẫu đã đăng ký. Logo đã được làm mới mà chưa đăng ký thì phần mới đó chưa có bảo hộ riêng.
Danh mục hàng hoá, dịch vụ. Văn bằng phải phủ đúng loại hình bạn kinh doanh: dịch vụ ăn uống, bán lẻ, làm đẹp, giáo dục… Đúng tên nhưng sai nhóm thì quyền độc quyền không che được cửa hàng của bạn.
Không có gánh nặng chưa công bố. Văn bằng không đang bị yêu cầu huỷ bỏ, chấm dứt; nhãn không đang bị tranh chấp; không có li-xăng độc quyền đã cấp cho người khác tại khu vực bạn định mở.
Khi giấy tờ không đủ: hỏi lại thế nào
Thiếu giấy tờ chưa chắc là dấu hiệu lừa dối. Nhiều chủ thương hiệu nhỏ đơn giản là không biết mình cần chuẩn bị gì. Cách hỏi tốt là viết danh sách cụ thể, gửi bằng văn bản, và yêu cầu trả lời từng dòng: có hay không có, nếu không có thì vì sao và bao giờ có.
Với câu trả lời "đang làm", hãy hỏi tiếp làm ở bước nào, ai nộp, số đơn là gì. Số đơn tra được; lời hứa thì không. Với câu trả lời "thương hiệu này ai cũng biết là của chúng tôi", hãy nhớ rằng ở Việt Nam quyền với nhãn hiệu thông thường phát sinh từ đăng ký, chỉ nhãn hiệu nổi tiếng mới có cơ chế riêng, và chứng minh nổi tiếng không phải chuyện một câu nói.
Bạn cũng nên để ý cách bên nhượng phản ứng. Người sẵn sàng đưa số văn bằng, cho tra cùng, giải thích chỗ lệch là tín hiệu tốt. Người lảng tránh, đòi đặt cọc trước rồi mới đưa giấy tờ, hoặc nói rằng "hợp đồng mẫu ai cũng ký, không cần xem" là tín hiệu để chậm lại.
Khi đã quyết định đi tiếp dù còn thiếu một phần, hãy ghi phần thiếu đó vào hợp đồng như một nghĩa vụ có thời hạn của bên nhượng, kèm hậu quả cụ thể nếu không hoàn thành.
Những dấu hiệu nên dừng lại
Không phải mọi thiếu sót đều đáng lo như nhau. Nhóm dưới đây là những tình huống nên tạm dừng ký cho tới khi được làm rõ:
- Bên nhượng không đưa được số văn bằng hay số đơn nào, chỉ có tên doanh nghiệp.
- Văn bằng đứng tên một người khác hẳn, và bên nhượng không có văn bản nào cho phép họ dùng hoặc cấp lại.
- Tra theo chữ chính thấy một nhãn gần giống của chủ khác, đã có văn bằng trước, trong cùng lĩnh vực ăn uống hoặc bán lẻ.
- Văn bằng đã quá hạn và đang trong thời gian được nộp muộn, hoặc đã hết hạn hẳn mà chưa có thông tin gia hạn.
- Bên nhượng thừa nhận đã nhận thư cảnh báo về tên nhưng không cho xem nội dung.
- Hợp đồng nhượng quyền không có điều khoản nào về việc bên nhượng bảo đảm quyền với nhãn hiệu.
Gặp một trong các tình huống trên, việc đáng làm là đưa hồ sơ cho người làm nghề sở hữu trí tuệ đọc trước khi chuyển tiền. Chi phí đọc hồ sơ thường nhỏ hơn nhiều so với tiền sửa sang mặt bằng, mua thiết bị và làm biển hiệu cho một cái tên có thể phải gỡ xuống.
Tên cửa hàng, tên doanh nghiệp và tài khoản mạng của bên nhận: đặt sao cho khỏi vướng
Khi đã kiểm xong quyền của bên nhượng, còn một việc nhỏ nhưng hay gây rắc rối: bạn đặt tên hộ kinh doanh, tên công ty, tài khoản bán hàng trên sàn và trang mạng xã hội của cửa hàng thế nào. Nhiều người nhận quyền đưa luôn nhãn hiệu của bên nhượng vào tên doanh nghiệp của mình cho tiện nhận diện. Việc này nên được bên nhượng cho phép bằng văn bản, vì tên doanh nghiệp chứa nhãn hiệu của người khác có thể bị coi là sử dụng nhãn hiệu, và khi hợp đồng chấm dứt bạn sẽ phải đổi tên doanh nghiệp, một thủ tục mất công hơn gỡ biển hiệu.
Cách an toàn thường gặp là giữ tên doanh nghiệp trung tính, chỉ dùng nhãn hiệu trên biển hiệu và ấn phẩm theo cẩm nang của bên nhượng. Với tài khoản mạng và gian hàng trên sàn, hợp đồng nên ghi rõ tài khoản đứng tên ai, ai giữ quyền quản trị, và khi chấm dứt thì bàn giao hay đóng. Bên nhận tuyệt đối không nên tự nộp đơn đăng ký nhãn hiệu của bên nhượng hay một biến thể của nó dưới tên mình, dù với ý định "giữ chỗ giúp": việc đó có thể bị coi là đăng ký thiếu trung thực và kéo bạn vào tranh chấp với chính đối tác của mình.
Câu hỏi thường gặp
Bên nhượng quyền có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp mang tên thương hiệu thì đã đủ chưa?
Chưa đủ. Tên doanh nghiệp được đăng ký ở cơ quan đăng ký kinh doanh, còn nhãn hiệu được bảo hộ qua văn bằng do Cục Sở hữu trí tuệ cấp. Một công ty có tên trùng thương hiệu vẫn có thể không có văn bằng nhãn hiệu nào, và người khác có thể đã đăng ký cái tên đó làm nhãn hiệu trước.
Tự tra văn bằng nhãn hiệu ở đâu?
Bạn tra trên cơ sở dữ liệu tra cứu nhãn hiệu trực tuyến của Cục Sở hữu trí tuệ, theo số văn bằng, số đơn hoặc theo chữ của nhãn. Kết quả cho biết chủ đứng tên, ngày nộp, ngày cấp, mẫu nhãn và danh mục hàng hoá, dịch vụ. Dữ liệu có độ trễ nên thay đổi rất mới cần xin thêm giấy tờ.
Văn bằng còn bao lâu thì nên lo?
Văn bằng nhãn hiệu có hiệu lực mười năm từ ngày nộp đơn và gia hạn được. Nếu ngày hết hạn rơi vào trong thời hạn hợp đồng nhượng quyền của bạn, hãy đưa nghĩa vụ gia hạn đúng hạn vào hợp đồng và xin bên nhượng gửi bằng chứng đã gia hạn khi tới mốc.
Bên nhượng nói thương hiệu quá quen nên không cần đăng ký, có đúng không?
Không nên tin câu đó. Ở Việt Nam quyền với nhãn hiệu thông thường phát sinh từ đăng ký theo nguyên tắc nộp đơn trước. Cơ chế nhãn hiệu nổi tiếng có tồn tại nhưng phải chứng minh bằng nhiều tiêu chí, và một chuỗi vài cửa hàng hiếm khi đáp ứng được.
Có cần thuê luật sư chỉ để kiểm nhãn hiệu của bên nhượng không?
Với hồ sơ rõ ràng, bạn tự kiểm được phần lớn theo các bước trong bài. Khi văn bằng không đứng tên bên nhượng, khi có nhãn gần giống của chủ khác, hoặc khi khoản đầu tư lớn, nên nhờ người làm nghề sở hữu trí tuệ đọc hồ sơ trước khi ký.
Kiểm xong mọi thứ khớp thì có còn rủi ro gì về nhãn hiệu không?
Vẫn còn rủi ro phát sinh sau này, như văn bằng bị yêu cầu huỷ, bị chấm dứt do không sử dụng ở một phần danh mục, hoặc bên nhượng không gia hạn. Vì vậy ngoài kiểm trước khi ký, hợp đồng cần có điều khoản cam đoan, nghĩa vụ duy trì văn bằng và cách xử lý nếu nhãn gặp vấn đề.