Thanh toán theo mốc là chia tiền mua thương hiệu thành nhiều đợt, mỗi đợt chỉ đến hạn khi một việc bàn giao cụ thể đã xong và kiểm được. Cách này sinh ra vì một đặc điểm của nhãn hiệu: hợp đồng chuyển nhượng nhãn hiệu đã có văn bằng chỉ có hiệu lực khi được đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ, mà việc đăng ký cần thời gian. Trả hết tiền ngày ký nghĩa là bạn đã trả cho một tài sản mà về mặt pháp lý vẫn chưa thuộc về mình.
Ngược lại, bên bán cũng có nỗi lo của họ: giao hết tài khoản, file thiết kế, công thức rồi mà tiền chưa về đủ. Một lịch thanh toán tốt giải cả hai nỗi lo cùng lúc. Bài này chỉ cách chọn mốc, xếp đợt và giữ tiền ở giữa; không đưa tỉ lệ hay con số cụ thể vì mỗi thương vụ một khác.
Vì sao không nên trả một lần
Với tài sản hữu hình, trả một lần đổi lấy giao hàng một lần là hợp lý: tiền đi, hàng đến, hai bên kiểm trên tay. Thương hiệu không vận hành như vậy. Ngày ký hợp đồng, bên bán vẫn là chủ văn bằng. Bạn chỉ trở thành chủ khi Cục ghi nhận việc chuyển nhượng. Trong khoảng giữa, nếu bên bán bị kiện, bị giải thể, bị chủ nợ đòi tài sản, hay đơn giản là đổi ý, vị thế của bạn yếu hơn nhiều so với khi tiền còn trong tay.
Ngoài văn bằng, gói thương hiệu thường có những món cần sự hợp tác của bên bán sau ngày ký: chuyển tên miền, rút quyền quản trị trang, ký văn bản chuyển quyền với người thiết kế, hướng dẫn công thức, giới thiệu nhà cung cấp. Khi đã nhận đủ tiền, động lực để bên bán làm nhanh những việc này giảm đi rất rõ, dù họ không hề có ý xấu.
Trả một lần chỉ hợp lý khi mọi thứ đã sẵn sàng: Cục đã ghi nhận chuyển nhượng trên cơ sở một hợp đồng ký trước, hoặc giao dịch nhỏ đến mức chi phí theo dõi nhiều đợt lớn hơn rủi ro. Phần lớn thương vụ không rơi vào hai trường hợp đó.
Các mốc thường dùng và bằng chứng của từng mốc
Mốc tốt là mốc mà người ngoài nhìn vào cũng biết đã xảy ra hay chưa. "Bên bán hỗ trợ đầy đủ" không phải là mốc; "bên mua đăng nhập được tên miền với quyền chủ" là mốc.
| Mốc | Sự kiện cụ thể | Bằng chứng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ký thoả thuận ban đầu | Hai bên ký thư ý định hoặc hợp đồng đặt cọc | Văn bản đã ký | Đợt nhỏ, giữ chỗ và đổi lấy độc quyền đàm phán |
| Đạt điều kiện tiên quyết | Bên bán nộp đủ văn bản đồng ý, giải chấp, chấm dứt li-xăng | Bộ hồ sơ theo bảng kiểm | Mở đường cho ký hợp đồng chính |
| Nộp hồ sơ đăng ký chuyển nhượng | Hồ sơ đã được Cục tiếp nhận | Giấy hoặc thông báo tiếp nhận | Cho thấy hai bên đã làm phần của mình |
| Bàn giao tài sản số | Tên miền, trang, tài khoản đã về tay bên mua | Bên mua đăng nhập với quyền cao nhất | Có thể tách thành nhiều mốc nhỏ |
| Bàn giao công thức, file thiết kế | Hồ sơ kỹ thuật, file gốc, buổi hướng dẫn | Biên bản bàn giao, mẻ thử đạt | Nên có giai đoạn hỗ trợ sau đó |
| Cục ghi nhận chủ mới | Văn bằng ghi tên bên mua | Tra cứu cơ sở dữ liệu của Cục | Mốc pháp lý quan trọng nhất |
| Hết thời gian bảo đảm | Không phát sinh vi phạm cam đoan trong thời gian đã hẹn | Không có thông báo khiếu nại | Giải toả phần tiền giữ lại |
Không cần dùng hết các mốc. Thương vụ nhỏ có thể chỉ ba đợt: đặt cọc, ký và nộp hồ sơ, Cục ghi nhận. Thương vụ có nhiều tài sản đi kèm cần tách mịn hơn để mỗi đợt tiền tương ứng với một phần giá trị đã nhận.
Ba khuôn chia đợt hay gặp
Khuôn đặt cọc – ký – ghi nhận. Đơn giản nhất. Một khoản cọc nhỏ khi thoả thuận, một phần khi ký hợp đồng chính và nộp hồ sơ, phần lớn còn lại khi Cục ghi nhận chủ mới. Hợp với thương hiệu chỉ có văn bằng và ít tài sản đi kèm. Điểm yếu: bên bán phải chờ lâu mới nhận phần lớn tiền, nên đôi khi họ đòi giá cao hơn để bù.
Khuôn trả theo gói bàn giao. Tiền được chia theo giá trị từng gói: văn bằng, tài sản số, công thức và thiết kế. Gói nào giao xong thì trả phần tương ứng. Hợp khi gói tài sản đi kèm có giá trị thật, ví dụ một thương hiệu đồ uống mà công thức quan trọng không kém cái tên. Cần thoả thuận trước phần giá của từng gói, dù chỉ để phục vụ thanh toán.
Khuôn giữ lại phần cuối. Bên mua giữ lại một phần giá trong một khoảng thời gian sau khi đã nhận đủ tài sản, để bù trừ nếu phát hiện cam đoan của bên bán không đúng: hoá ra có li-xăng chưa kể, có tranh chấp đã biết mà giấu. Hết thời gian mà không có gì, phần giữ lại được trả nốt. Khuôn này thường ghép với một trong hai khuôn trên.
Cách giữ tiền ở giữa khi hai bên chưa tin nhau hẳn
Khi bên bán không chịu chờ mà bên mua không dám trả trước, cần một chỗ để tiền nằm yên cho đến mốc. Có vài cách, mỗi cách một mức chắc chắn và một mức phiền.
- Đặt cọc theo Bộ luật Dân sự. Quen thuộc nhất. Khoản cọc bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng; quy tắc mặc định là bên từ chối chịu mất cọc hoặc trả thêm một khoản tương đương, trừ khi có thoả thuận khác. Hợp với khoản nhỏ ở giai đoạn đầu.
- Tài khoản phong toả hoặc dịch vụ giữ tiền ba bên của ngân hàng. Một số ngân hàng nhận giữ tiền theo thoả thuận và chỉ giải ngân khi có điều kiện đã định. Điều kiện, thủ tục và chi phí tuỳ từng ngân hàng, nên hỏi trực tiếp và đọc kỹ văn bản ba bên.
- Bảo lãnh thanh toán. Ngân hàng của bên mua cam kết trả cho bên bán nếu bên mua không trả khi mốc đã đạt. Bên bán yên tâm mà tiền vẫn ở chỗ bên mua. Cách này thường dùng cho giao dịch giữa doanh nghiệp có quan hệ tín dụng.
- Giữ lại trong tay bên mua. Không có bên thứ ba, chỉ dựa vào hợp đồng. Rẻ và nhanh nhưng bên bán phải tin bên mua sẽ trả, nên thường chỉ áp dụng cho phần nhỏ cuối cùng.
Dù chọn cách nào, điều kiện giải ngân phải viết theo bằng chứng kiểm được như ở bảng trên. Nếu điều kiện mơ hồ, ngân hàng hay bên giữ tiền sẽ không biết lúc nào được giải ngân, và tiền nằm đó trong khi hai bên tranh luận.
Khi mốc trễ vì thủ tục kéo dài
Thời gian Cục xử lý hồ sơ ghi nhận chuyển nhượng không do hai bên quyết định. Hồ sơ có thể bị yêu cầu bổ sung, có thể chờ lâu hơn dự kiến. Nếu hợp đồng ghi "bên mua trả đợt cuối trong vòng một khoảng thời gian kể từ ngày ký" thay vì "kể từ ngày Cục ghi nhận", bên mua có thể phải trả trước khi mình thành chủ. Nếu ghi ngược lại mà không có giới hạn, bên bán có thể chờ mãi.
Cách xử lý thường thấy: gắn đợt cuối với ngày Cục ghi nhận, kèm một thời hạn dài nhất. Nếu đến thời hạn đó mà chưa ghi nhận vì lý do không thuộc lỗi bên nào, hai bên cùng xem lại: gia hạn thêm, hay xử lý theo một phương án đã viết sẵn. Nếu chậm vì lỗi của một bên, ví dụ bên bán không trả lời thông báo bổ sung của Cục, hợp đồng nên quy định rõ hậu quả.
Trong lúc chờ, bên mua thường đã bắt đầu kinh doanh dưới thương hiệu. Phần này cần một cơ chế riêng, như li-xăng tạm thời từ bên bán, để việc dùng nhãn có căn cứ trước khi bạn chính thức là chủ.
Viết điều khoản thanh toán từng bước
Khi đã chọn khuôn, bạn có thể dựng điều khoản theo trình tự sau. Mỗi bước đều trả lời một câu hỏi mà tranh chấp sau này sẽ hỏi.
- Liệt kê các đợt, mỗi đợt gắn với một mốc trong danh mục bàn giao, ghi số tiền hoặc tỉ lệ theo thoả thuận của hai bên.
- Với mỗi mốc, ghi bằng chứng cụ thể và người xác nhận: bên mua tự tra, bên mua ký biên bản, hay bên thứ ba xác nhận.
- Ghi thời hạn thanh toán sau khi mốc đạt, tính bằng ngày làm việc, và tài khoản nhận tiền đứng tên chính bên bán.
- Ghi cách xử lý khi mốc trễ: không lỗi ai thì làm gì, lỗi bên bán thì làm gì, lỗi bên mua thì làm gì.
- Ghi phần giữ lại: bao nhiêu, giữ trong bao lâu, những vi phạm nào được bù trừ vào đó, thủ tục thông báo trước khi bù trừ.
- Ghi nghĩa vụ thuế và phí nhà nước liên quan do bên nào chịu theo thoả thuận; nội dung nghĩa vụ thuế cụ thể nên hỏi người tư vấn thuế.
- Đọc lại toàn bộ điều khoản từ góc của bên kia để tìm chỗ họ có thể hiểu khác.
Ví dụ giả định: thương hiệu nước mắm ở Khánh Hoà
Ví dụ giả định. Một cơ sở nước mắm ở Khánh Hoà bán thương hiệu cho một doanh nghiệp phân phối ở Hà Nội. Gói gồm văn bằng nhãn hiệu, tên miền, trang mạng xã hội, bộ file bao bì và quy trình ủ chượp do chủ cơ sở viết tay. Bên bán muốn nhận tiền sớm để trả nợ; bên mua lo nhất phần quy trình vì đó là thứ làm nên vị của sản phẩm.
Hai bên chọn bốn đợt. Đợt đầu nhỏ khi ký thư ý định, đổi lấy việc bên bán ngừng chào bán cho người khác. Đợt hai khi ký hợp đồng chính và nộp hồ sơ chuyển nhượng, kèm bàn giao tên miền và trang. Đợt ba, phần lớn nhất, khi bên mua ủ thử một mẻ theo quy trình dưới sự hướng dẫn của bên bán và mẻ đó đạt các chỉ tiêu đã thống nhất. Đợt bốn khi Cục ghi nhận chủ mới, trong đó một phần nhỏ được giữ lại thêm một thời gian để bù trừ nếu phát sinh tranh chấp từ trước.
Cách chia này cho bên bán phần lớn tiền trước khi Cục ghi nhận, nhưng chỉ sau khi bên mua đã nhận được thứ quý nhất là quy trình đã kiểm. Rủi ro còn lại của bên mua nằm ở khoảng chờ ghi nhận, và được che bằng đợt bốn cùng phần giữ lại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên trả hết tiền khi ký hợp đồng mua thương hiệu?
Vì hợp đồng chuyển nhượng nhãn hiệu đã có văn bằng chỉ có hiệu lực khi được đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Trước đó bên bán vẫn là chủ, và nhiều tài sản đi kèm còn cần họ hợp tác bàn giao. Giữ một phần tiền là giữ động lực cho các bước còn lại.
Mốc thanh toán thế nào thì gọi là kiểm được?
Là mốc mà người ngoài nhìn vào biết đã xảy ra hay chưa, có bằng chứng cụ thể: thông báo tiếp nhận hồ sơ, kết quả tra cứu thấy tên chủ mới, bên mua đăng nhập được tên miền với quyền chủ, biên bản mẻ thử đạt. Mốc kiểu "hỗ trợ đầy đủ" là mốc mơ hồ.
Giữ lại một phần tiền sau khi nhận đủ tài sản có hợp lý không?
Hợp lý nếu được thoả thuận rõ: giữ bao nhiêu, trong bao lâu, những vi phạm cam đoan nào được bù trừ và thủ tục thông báo trước khi bù trừ. Hết thời gian mà không có vi phạm thì phần giữ lại được trả nốt cho bên bán.
Có thể nhờ ngân hàng giữ tiền cho đến khi Cục ghi nhận chuyển nhượng không?
Một số ngân hàng có dịch vụ phong toả hoặc giữ tiền theo thoả thuận ba bên. Điều kiện, thủ tục và chi phí khác nhau tuỳ ngân hàng. Điều quan trọng là điều kiện giải ngân phải viết bằng bằng chứng cụ thể để ngân hàng biết khi nào được trả.
Nếu Cục xử lý hồ sơ lâu hơn dự kiến thì đợt cuối tính thế nào?
Nên gắn đợt cuối với ngày Cục ghi nhận kèm một thời hạn dài nhất. Quá thời hạn mà không do lỗi bên nào thì hai bên xem lại theo phương án đã viết sẵn; nếu chậm do lỗi một bên, hợp đồng quy định hậu quả riêng cho bên đó.
Thuế khi chuyển nhượng thương hiệu do ai chịu?
Nghĩa vụ thuế phụ thuộc vào loại chủ thể và cách giao dịch, nên hỏi người tư vấn thuế. Trong hợp đồng, hai bên chỉ cần ghi rõ ai chịu khoản nào để tránh tranh luận khi đến hạn thanh toán.