Một nhãn hiệu có thể được bảo hộ tại Việt Nam mà không có văn bằng do Cục Sở hữu trí tuệ cấp theo đơn nộp trực tiếp, vì nó đi vào Việt Nam qua đăng ký quốc tế theo hệ thống Madrid; khi đó bên mua phải kiểm ở hai nơi: Sổ đăng ký quốc tế do Văn phòng quốc tế của WIPO quản lý để biết chủ sở hữu và chuyển nhượng, và dữ liệu của Cục để biết Việt Nam đã chấp nhận bảo hộ tới đâu. Chỉ nhìn một nơi là thiếu một nửa bức tranh.
Tình huống này hay gặp khi bạn mua lại thương hiệu của một doanh nghiệp có chủ ở nước ngoài, nhận lại một nhãn từ nhóm công ty có công ty mẹ ở nước ngoài, hoặc mua thương hiệu Việt mà trước đây chủ đã đăng ký quốc tế rồi chỉ định ngược lại cả Việt Nam. Bài viết ở mức phổ thông; thủ tục quốc tế có nhiều chi tiết nên giao dịch thật cần người làm nghề sở hữu trí tuệ.
Không phải nhãn nào được bảo hộ ở Việt Nam cũng có văn bằng trong nước
Hệ thống Madrid cho phép chủ nhãn hiệu, từ một đơn hoặc đăng ký ở nước mình (gọi là nhãn cơ sở), nộp một đơn quốc tế qua Văn phòng quốc tế của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và chỉ định nhiều nước thành viên. Việt Nam là thành viên. Khi Việt Nam được chỉ định, Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định như với đơn trong nước rồi chấp nhận hoặc từ chối bảo hộ cho lãnh thổ Việt Nam.
Nếu được chấp nhận, nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam, nhưng cái mà bên bán đưa cho bạn thường không phải tờ Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu quen thuộc. Họ có thể đưa giấy chứng nhận đăng ký quốc tế do WIPO cấp, bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, kèm quyết định hoặc thông báo của Cục về việc chấp nhận bảo hộ. Chủ nhãn cũng có thể đề nghị Cục cấp giấy xác nhận việc bảo hộ tại Việt Nam theo thủ tục hiện hành.
Điều quan trọng với bên mua: những thay đổi về chủ sở hữu của một đăng ký quốc tế được ghi vào Sổ đăng ký quốc tế, không phải vào sổ của Cục như văn bằng trong nước. Ai là chủ, đã chuyển nhượng cho ai, đã gia hạn chưa, phải xem ở sổ quốc tế trước.
Dấu hiệu cho thấy bạn đang đứng trước một đăng ký quốc tế
Bên bán không phải lúc nào cũng nói rõ nhãn đi vào Việt Nam bằng con đường nào. Những dấu hiệu sau giúp bạn nhận ra sớm:
- Số mà bên bán gọi là "số văn bằng" có dạng số đăng ký quốc tế, không giống cách đánh số văn bằng trong nước.
- Giấy tờ chính là bản tiếng nước ngoài, có danh sách nhiều nước được chỉ định.
- Chủ sở hữu là doanh nghiệp hoặc cá nhân ở nước ngoài, hoặc là doanh nghiệp Việt Nam nhưng nhãn đã được đăng ký ra nhiều nước cùng lúc.
- Trên dữ liệu tra cứu của Cục, bản ghi được thể hiện như một đăng ký quốc tế chỉ định Việt Nam, kèm số quốc tế.
- Bên bán nói "nhãn này đăng ký quốc tế rồi, khỏi cần đăng ký ở Việt Nam".
Câu cuối là một hiểu lầm nguy hiểm theo chiều ngược lại: đăng ký quốc tế chỉ có hiệu lực ở Việt Nam khi Việt Nam được chỉ định và Cục chấp nhận bảo hộ. Có đăng ký quốc tế mà không chỉ định Việt Nam, hoặc chỉ định nhưng bị từ chối, thì ở Việt Nam không có quyền gì.
Kiểm ở hai nơi: mỗi nơi trả lời câu hỏi nào
Bên mua nên tra cả hai nguồn và đặt kết quả cạnh nhau. Bảng dưới gom những gì cần đọc ở từng nơi.
| Nguồn | Trả lời câu hỏi | Cần ghi lại |
|---|---|---|
| Sổ đăng ký quốc tế (cơ sở dữ liệu của WIPO) | Ai là chủ hiện tại, đã chuyển nhượng chưa, còn hiệu lực đến khi nào, chỉ định những nước nào | Tên và địa chỉ chủ, ngày đăng ký quốc tế, lịch sử thay đổi chủ, mốc gia hạn, tình trạng chỉ định Việt Nam |
| Dữ liệu tra cứu của Cục Sở hữu trí tuệ | Việt Nam đã chấp nhận bảo hộ chưa, cho những sản phẩm, dịch vụ nào | Quyết định chấp nhận hay từ chối, danh mục được chấp nhận tại Việt Nam |
| Giấy tờ bên bán cung cấp | Bên bán có đúng là chủ ghi trong sổ quốc tế không | Giấy chứng nhận đăng ký quốc tế, quyết định của Cục, hồ sơ chuyển nhượng nếu có |
Danh mục được bảo hộ ở Việt Nam có thể hẹp hơn danh mục trong đăng ký quốc tế, vì Cục có thể chỉ chấp nhận một phần. Đừng lấy danh mục trên giấy tờ quốc tế để suy ra phạm vi ở Việt Nam.
Chủ sở hữu và chuyển nhượng: khác văn bằng trong nước ở đâu
Chuyển nhượng được ghi vào sổ quốc tế. Việc đổi chủ một đăng ký quốc tế được yêu cầu ghi nhận qua Văn phòng quốc tế, trực tiếp hoặc qua cơ quan có thẩm quyền theo quy định của hệ thống Madrid. Hợp đồng mua bán ký ở Việt Nam phải tính bước này, không chỉ bước làm việc với Cục.
Có thể chuyển nhượng cho một phần lãnh thổ. Chủ có thể chuyển phần chỉ định Việt Nam cho bạn mà giữ các nước khác. Bên mua cần ghi rõ trong hợp đồng phạm vi nào được chuyển, và kiểm sổ quốc tế sau khi ghi nhận để chắc phần Việt Nam đã về tên mình.
Bên nhận phải đủ điều kiện làm chủ đăng ký quốc tế. Hệ thống Madrid đặt điều kiện về quốc tịch, nơi cư trú hoặc cơ sở kinh doanh tại một nước thành viên đối với người đứng tên. Doanh nghiệp Việt Nam thường đáp ứng vì Việt Nam là thành viên, nhưng người làm nghề nên kiểm cho từng trường hợp.
Chủ ở nước ngoài ký bằng giấy tờ nước ngoài. Hợp đồng, uỷ quyền và giấy tờ tư cách pháp lý của chủ nước ngoài có thể cần dịch, chứng thực hoặc hợp pháp hoá tuỳ nơi sử dụng. Đây là phần tốn thời gian nhất, nên đưa vào lịch giao dịch ngay từ đầu.
Năm năm đầu: đăng ký quốc tế còn phụ thuộc vào nhãn cơ sở
Một đặc điểm ít người mua để ý: trong năm năm đầu kể từ ngày đăng ký quốc tế, hiệu lực của đăng ký quốc tế còn phụ thuộc vào nhãn cơ sở ở nước gốc. Nếu trong thời gian này nhãn cơ sở bị từ chối, bị huỷ, bị rút hoặc hết hiệu lực, đăng ký quốc tế có thể bị huỷ theo cho tất cả các nước được chỉ định, kể cả Việt Nam.
Hệ thống Madrid có cơ chế để chủ nhãn chuyển phần chỉ định thành đơn quốc gia, giữ được ngày ưu tiên, nếu làm trong thời hạn quy định. Nhưng đó là thủ tục phải làm chủ động, không tự xảy ra.
Với bên mua, nếu đăng ký quốc tế còn trong năm năm đầu, cần hỏi tình trạng nhãn cơ sở ở nước gốc: còn hiệu lực không, có đang bị phản đối hay yêu cầu huỷ không. Một nhãn cơ sở yếu ở nước ngoài có thể kéo theo phần bảo hộ ở Việt Nam mà bạn đang trả tiền.
Thời hạn của đăng ký quốc tế là mười năm tính từ ngày đăng ký quốc tế, gia hạn qua Văn phòng quốc tế. Mốc này có thể khác với mốc của văn bằng trong nước mà bạn quen tính, nên ghi riêng.
Ví dụ giả định: thương hiệu Việt từng đăng ký quốc tế
Ví dụ giả định: một thương hiệu bánh pía ở Cần Thơ được chủ đăng ký trong nước từ lâu, sau đó dùng văn bằng trong nước làm nhãn cơ sở để đăng ký quốc tế, chỉ định một số nước trong khu vực. Vài năm sau, chủ muốn bán toàn bộ thương hiệu cho một doanh nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Bên mua lúc đầu chỉ xem văn bằng trong nước. Khi rà kỹ, họ thấy thương hiệu có hai lớp: văn bằng trong nước, chuyển nhượng qua Cục; và đăng ký quốc tế chỉ định các nước ngoài, chuyển nhượng qua sổ quốc tế. Nếu chỉ chuyển văn bằng trong nước, bên mua sẽ có thương hiệu ở Việt Nam nhưng chủ cũ vẫn đứng tên ở các nước kia, và đăng ký quốc tế đó còn phụ thuộc vào nhãn cơ sở mà nay đã thuộc về người khác.
Hai bên thống nhất chuyển cả hai lớp, theo một lịch: văn bằng trong nước trước, đăng ký quốc tế ngay sau đó, thanh toán chia theo từng mốc ghi nhận. Chủ cũ cam kết phối hợp ký giấy tờ cho thủ tục quốc tế cho tới khi xong.
Trình tự kiểm một nhãn đăng ký quốc tế trước khi mua
Các bước dưới đây giúp bên mua nắm được chủ sở hữu và tình trạng tại Việt Nam trước khi bàn giá.
- Lấy số đăng ký quốc tế từ bên bán; tra trên cơ sở dữ liệu của WIPO, ghi lại chủ hiện tại, ngày đăng ký quốc tế, các nước chỉ định và lịch sử thay đổi.
- Kiểm Việt Nam có trong danh sách chỉ định không, và tình trạng phần chỉ định Việt Nam.
- Tra dữ liệu của Cục để xem quyết định chấp nhận hay từ chối, danh mục được bảo hộ tại Việt Nam.
- Nếu chưa quá năm năm từ ngày đăng ký quốc tế: hỏi và kiểm tình trạng nhãn cơ sở ở nước gốc.
- So chủ trong sổ quốc tế với bên đang đàm phán; nếu khác, áp dụng cách lần chuỗi như với văn bằng trong nước.
- Hỏi Việt Nam có thêm văn bằng trong nước nào cho cùng thương hiệu không, để không bỏ sót.
- Thống nhất trong hợp đồng ai làm thủ tục ghi nhận chuyển nhượng tại sổ quốc tế, phạm vi chuyển, và mốc thanh toán gắn với việc ghi nhận.
Với loại giao dịch này, nên có người làm nghề sở hữu trí tuệ có kinh nghiệm với hệ thống Madrid. Phần việc của họ chủ yếu nằm ở bước ghi nhận quốc tế và giấy tờ của chủ nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn đăng ký quốc tế có được bảo hộ ở Việt Nam không?
Có, nếu Việt Nam được chỉ định và Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận bảo hộ. Khi đó nhãn được bảo hộ ở Việt Nam trong phạm vi danh mục được chấp nhận. Đăng ký quốc tế không chỉ định Việt Nam thì ở Việt Nam không có quyền gì.
Xem chủ sở hữu của đăng ký quốc tế ở đâu?
Ở Sổ đăng ký quốc tế, tra qua cơ sở dữ liệu của WIPO. Thay đổi chủ của đăng ký quốc tế được ghi ở đó, nên đây là nơi đầu tiên cần xem, sau đó đối chiếu với dữ liệu của Cục về phạm vi ở Việt Nam.
Mua nhãn đăng ký quốc tế thì làm thủ tục chuyển nhượng ở đâu?
Việc ghi nhận đổi chủ của đăng ký quốc tế được làm qua Văn phòng quốc tế của WIPO theo quy định của hệ thống Madrid. Hợp đồng nên ghi rõ ai làm thủ tục này và gắn thanh toán với việc ghi nhận.
Có mua riêng phần bảo hộ tại Việt Nam được không?
Được. Chủ có thể chuyển nhượng phần chỉ định Việt Nam mà giữ các nước khác. Hợp đồng cần ghi rõ phạm vi lãnh thổ được chuyển, và bên mua kiểm sổ quốc tế sau khi ghi nhận.
Nhãn cơ sở ở nước ngoài bị huỷ thì phần ở Việt Nam có sao không?
Trong năm năm đầu kể từ ngày đăng ký quốc tế, đăng ký quốc tế có thể bị huỷ theo nhãn cơ sở, kéo theo phần ở Việt Nam. Có cơ chế chuyển thành đơn quốc gia nếu làm kịp. Bên mua nên hỏi tình trạng nhãn cơ sở.
Thời hạn bảo hộ của nhãn đăng ký quốc tế tính thế nào?
Mười năm tính từ ngày đăng ký quốc tế, gia hạn qua Văn phòng quốc tế. Mốc này khác cách tính của văn bằng trong nước, nên bên mua cần ghi riêng trong hồ sơ thẩm định.