Khi mua thương hiệu, tên miền, trang mạng xã hội và gian hàng trên sàn không tự động đi theo văn bằng nhãn hiệu: mỗi thứ là một quan hệ hợp đồng riêng giữa người đang nắm và nhà cung cấp dịch vụ, và chuyển được hay không tuỳ quy định của nhà cung cấp đó. Có món chuyển gọn trong vài ngày, có món không chuyển được và bạn phải dựng lại từ đầu với sự giúp sức của người bán.
Với nhiều thương hiệu nhỏ, chính những tài sản số này mới là nơi khách hàng tìm đến hằng ngày. Bài chỉ cách kiểm ai đang nắm thật, cách chuyển từng loại, và cách lên lịch bàn giao để không có khoảng trống nào khách tìm không thấy bạn.
Tài sản số khác văn bằng ở chỗ nào
Văn bằng nhãn hiệu là quyền do Nhà nước cấp, chuyển bằng hợp đồng và ghi nhận tại Cục Sở hữu trí tuệ. Tài sản số thì không có cơ quan nào ghi nhận chủ theo kiểu đó. Tên miền là hợp đồng giữa chủ thể đăng ký và nhà đăng ký tên miền. Trang mạng xã hội là tài khoản trên nền tảng, chịu điều khoản sử dụng của nền tảng. Gian hàng trên sàn là quan hệ giữa người bán và sàn, thường gắn với giấy tờ pháp lý, mã số thuế và tài khoản nhận tiền của người bán.
Hệ quả là hợp đồng mua thương hiệu giữa bạn và bên bán chỉ ràng buộc hai bên. Nó không buộc được nhà đăng ký tên miền hay nền tảng mạng xã hội. Việc chuyển phải đi qua quy trình của từng nhà cung cấp, và có những nền tảng không cho phép chuyển một số loại tài khoản. Trước khi đưa một tài sản số vào giá, hãy xác định nó thuộc loại nào: chuyển được theo quy trình, chuyển được một phần, hay không chuyển được.
Một điểm hay bị bỏ sót: người đang nắm thật thường không phải bên bán. Tên miền do người làm web đăng ký hộ, trang do một nhân viên cũ lập, tài khoản quảng cáo gắn thẻ của người thân. Bước đầu tiên luôn là tìm ra người nắm thật.
Tên miền: kiểm và chuyển
Tra chủ thể và ngày hết hạn. Với tên miền quốc gia .vn, thông tin chủ thể có thể tra qua công cụ tra cứu của cơ quan quản lý tên miền; với tên miền quốc tế, thông tin thường bị ẩn và phải xem trong tài khoản quản lý. Ngày hết hạn quan trọng: tên miền hết hạn giữa thương vụ có thể rơi vào tay người khác.
Chủ thể đăng ký phải là bên bán trước khi chuyển. Nếu đứng tên người làm web hay nhân viên cũ, điều kiện trước khi thanh toán là chuyển về bên bán, hoặc người đó ký trực tiếp thủ tục chuyển cho bạn.
Tên miền .vn chuyển chủ thể qua nhà đăng ký. Thủ tục thay đổi chủ thể đăng ký làm tại nhà đăng ký đang quản lý tên miền, cần hồ sơ của cả bên chuyển và bên nhận. Bạn cũng phải đáp ứng điều kiện đăng ký tên miền .vn của chủ thể nhận.
Tên miền quốc tế chuyển qua tài khoản. Thường bằng cách đổi thông tin chủ sở hữu trong tài khoản hoặc chuyển tên miền sang tài khoản, nhà đăng ký khác. Kiểm khoá chuyển, mã chuyển, email quản trị đang trỏ về đâu.
Email theo tên miền và các dịch vụ trỏ về. Trang web, hộp thư, xác thực tài khoản khác thường dựa vào tên miền. Lên danh sách trước để khi đổi chủ không có dịch vụ nào bị đứt.
Trang mạng xã hội và kênh video: quyền quản trị là trọng tâm
Phần lớn nền tảng mạng xã hội không cho mua bán tài khoản cá nhân, và điều khoản sử dụng thường yêu cầu thông tin trên tài khoản là thật. Vì vậy bạn không nên mua tài khoản cá nhân của chủ cũ. Thứ chuyển được là trang, kênh hay tài khoản doanh nghiệp, thông qua việc thêm bạn làm người quản trị với quyền cao nhất rồi chủ cũ tự rút ra. Cách thực hiện cụ thể khác nhau tuỳ nền tảng và có thể thay đổi, nên kiểm hướng dẫn hiện hành của từng nền tảng ngay lúc làm.
Hai rủi ro cần chặn. Thứ nhất, quyền quản trị ẩn: ngoài người bạn thấy, còn những tài khoản khác có quyền quản trị, như agency cũ, nhân viên đã nghỉ, trình quản lý doanh nghiệp đứng tên người khác. Bàn giao chỉ xong khi bạn xem được danh sách đầy đủ và mọi người cũ đã bị gỡ. Thứ hai, tài khoản quảng cáo và phương thức thanh toán gắn với trang: chúng có thể vẫn đứng tên chủ cũ và gắn thẻ của họ. Hoặc chuyển, hoặc gỡ ra, nhưng phải quyết định rõ.
Nếu nền tảng không cho chuyển một loại tài khoản, phương án là mở tài khoản mới đứng tên bạn, còn tài khoản cũ đăng thông báo chuyển kênh trong một thời gian rồi ngừng hoạt động. Lượt theo dõi không theo sang hết, nên giá trị của tài khoản cũ không nên được tính như một tài sản chuyển được.
Gian hàng trên sàn: thường không chuyển, phải dựng lại
Gian hàng trên sàn thương mại điện tử thường gắn với người bán đã đăng ký: giấy tờ pháp lý, mã số thuế, tài khoản ngân hàng nhận tiền. Nhiều sàn không cho chuyển gian hàng sang chủ khác, hoặc chỉ cho trong một số trường hợp với thủ tục riêng. Đánh giá sao, lịch sử bán, lượt theo dõi gian hàng gắn với tài khoản người bán, nên ngay cả khi đổi được thông tin, sàn có thể xem lại toàn bộ.
Cách làm thường thấy là bạn mở gian hàng mới bằng tên mình, đăng ký thương hiệu với sàn khi đã là chủ văn bằng hoặc có văn bản cho phép trong khoảng chờ. Bên bán giữ gian hàng cũ trong một thời gian để bán nốt hàng tồn theo thoả thuận, rồi đóng. Một số sàn có cơ chế xác thực chủ thương hiệu; khi Cục đã ghi nhận bạn là chủ, bạn có thể dùng văn bằng để đăng ký với sàn và yêu cầu gỡ những gian hàng dùng nhãn không có phép.
Vì vậy, khi bên bán nói "bán kèm gian hàng năm sao", hãy hỏi cụ thể: gian hàng đó chuyển được không theo quy định hiện hành của sàn, chuyển xong có giữ đánh giá không. Nếu câu trả lời không rõ, đừng trả tiền cho phần đó.
Bảng bàn giao tài sản số
Bảng sau dùng làm phụ lục bàn giao. Mỗi dòng có dấu hiệu "xong" rõ ràng để gắn với đợt thanh toán.
| Tài sản | Kiểm trước khi trả tiền | Cách chuyển | Dấu hiệu bàn giao xong |
|---|---|---|---|
| Tên miền .vn | Chủ thể đăng ký, ngày hết hạn | Thay đổi chủ thể qua nhà đăng ký | Tra cứu thấy tên bạn, bạn nắm tài khoản quản lý |
| Tên miền quốc tế | Tài khoản quản lý, khoá chuyển, email quản trị | Đổi chủ hoặc chuyển tài khoản | Tên miền nằm trong tài khoản của bạn |
| Trang mạng xã hội | Danh sách đầy đủ người quản trị | Thêm bạn quyền cao nhất, người cũ tự rút | Danh sách quản trị chỉ còn người của bạn |
| Tài khoản quảng cáo | Ai đứng tên, thẻ thanh toán của ai | Chuyển hoặc gỡ khỏi trang | Không còn phương thức thanh toán của chủ cũ |
| Gian hàng sàn | Quy định của sàn về chuyển gian hàng | Thường mở mới, cũ đóng theo lịch | Gian hàng mới hoạt động, gian hàng cũ đã đóng |
| Hộp thư theo tên miền | Các dịch vụ đăng ký bằng hộp thư đó | Đổi mật khẩu, khôi phục, chuyển quản trị | Bạn nhận được thư xác thực |
Mật khẩu nên đổi ngay khi nhận, kèm bật xác thực hai lớp với thiết bị của bạn. Đừng giữ chung mật khẩu với chủ cũ "cho tiện hỗ trợ" quá vài ngày.
Dữ liệu khách hàng: không coi là một món hàng
Danh sách số liên lạc, email, lịch sử mua của khách là thứ nhiều bên mua muốn có nhất, vì nó cho phép tiếp tục bán ngay. Nhưng đây là dữ liệu cá nhân, chịu quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành. Việc chuyển dữ liệu từ bên bán sang bạn cần có cơ sở pháp lý, thường liên quan đến sự đồng ý của chính khách hàng hoặc những trường hợp mà pháp luật cho phép. Mua bán dữ liệu cá nhân trái phép có thể gây hậu quả pháp lý cho cả hai bên.
Cách an toàn hơn là để bên bán, với tư cách đơn vị đã thu thập dữ liệu, gửi thông báo tới khách về việc thương hiệu đổi chủ và mời khách theo dõi kênh mới của bạn. Khách nào tự đăng ký lại với bạn thì bạn có dữ liệu hợp lệ của riêng mình. Nếu thương vụ có giá trị lớn và dữ liệu là một phần quan trọng, hỏi người làm nghề về bảo vệ dữ liệu cá nhân trước khi đưa vào danh mục.
Lịch bàn giao nên đặt việc gửi thông báo cho khách vào cùng thời điểm với việc chuyển trang và tên miền, để khách nhận được một thông điệp nhất quán: thương hiệu vẫn đó, chỉ đổi người làm.
Lịch bàn giao để khách không lạc đường
Tài sản số nên được bàn giao theo một thứ tự, sao cho ở mọi thời điểm khách tìm thương hiệu đều gặp được một kênh đang hoạt động và đang có người trả lời.
- Trước khi ký: lập danh sách mọi tài sản số, người đang nắm thật, ngày hết hạn, và quy định chuyển của từng nhà cung cấp. Đây là phần của danh mục tài sản.
- Ngày ký: bên bán thêm bạn làm quản trị với quyền cao nhất trên trang và kênh, nhưng chưa rút ra. Hai bên cùng nắm trong vài ngày để bạn quen vận hành.
- Tuần đầu: làm thủ tục chuyển tên miền và hộp thư; đổi thông tin liên hệ trên trang sang của bạn; gỡ tài khoản quảng cáo và phương thức thanh toán của chủ cũ.
- Khi tên miền đã về tay bạn: chủ cũ tự rút khỏi danh sách quản trị; bạn đổi toàn bộ mật khẩu, bật xác thực hai lớp, ký biên bản bàn giao tài sản số.
- Song song: mở gian hàng mới trên sàn, gian hàng cũ chuyển sang chế độ bán nốt hàng tồn và đăng thông báo chuyển gian hàng nếu quy định của sàn cho phép.
- Khi Cục ghi nhận bạn là chủ văn bằng: đăng ký thương hiệu với các sàn, cập nhật thông tin chủ sở hữu ở mọi nơi còn hiện tên cũ.
- Sau một thời gian đã thoả thuận: bên bán đóng gian hàng cũ và các tài khoản không chuyển được, xác nhận bằng văn bản.
Mỗi mốc trong lịch nên gắn với một phần tiền, như cách chia đợt thanh toán theo mốc. Món nào chuyển xong thì trả phần của món đó, không trả trước cho cả gói.
Câu hỏi thường gặp
Mua thương hiệu thì tên miền có tự động thuộc về bên mua không?
Không. Tên miền là hợp đồng giữa chủ thể đăng ký và nhà đăng ký, phải làm thủ tục thay đổi chủ thể hoặc chuyển tài khoản riêng. Nên kiểm ai đang đứng tên thật và gắn việc chuyển tên miền với một đợt thanh toán.
Có nên mua lại tài khoản mạng xã hội cá nhân của chủ cũ không?
Không nên. Phần lớn nền tảng không cho mua bán tài khoản cá nhân. Thứ nên chuyển là trang hay tài khoản doanh nghiệp, bằng cách thêm bạn làm quản trị cao nhất rồi chủ cũ rút ra, theo hướng dẫn hiện hành của nền tảng.
Gian hàng trên sàn có chuyển sang chủ mới được không?
Nhiều sàn không cho chuyển hoặc chỉ cho trong trường hợp nhất định, vì gian hàng gắn với giấy tờ và tài khoản của người bán. Cách thường làm là mở gian hàng mới, gian hàng cũ bán nốt hàng tồn rồi đóng theo lịch đã thoả thuận.
Làm sao biết trang mạng xã hội không còn ai khác có quyền quản trị?
Xem danh sách đầy đủ người và tài khoản doanh nghiệp có quyền trên trang, gỡ hết người cũ, đổi mật khẩu và bật xác thực hai lớp. Bàn giao chỉ coi là xong khi danh sách đó chỉ còn người của bạn.
Có được mua danh sách khách hàng cùng thương hiệu không?
Danh sách khách là dữ liệu cá nhân, việc chuyển phải tuân quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành. Cách an toàn hơn là bên bán gửi thông báo đổi chủ và mời khách đăng ký lại với bạn.
Tên miền sắp hết hạn giữa thương vụ thì làm gì?
Đưa việc gia hạn vào điều kiện trước khi thanh toán, ghi rõ bên nào làm và chịu phí. Tên miền hết hạn có thể bị người khác đăng ký, khi đó đòi lại tốn kém hơn nhiều so với gia hạn đúng lúc.