Khi tên quán chưa được cấp văn bằng nhãn hiệu, người bán không có quyền độc quyền nào đối với cái tên để chuyển cho bạn; thứ bạn thật sự mua là sự hợp tác của họ, lượng khách quen gắn với tên và cơ hội để bạn đứng tên đăng ký trước người khác. Nghe thì mỏng, nhưng với một quán đông khách, đó vẫn là thứ có giá trị. Vấn đề là giá trị đó phải được cấu trúc đúng, nếu không bạn trả tiền cho một cái tên mà ngày mai ai cũng có thể dùng, hoặc tệ hơn, đã có người khác đăng ký từ lâu.
Bài này dành cho tình huống rất phổ biến: một quán ăn, quán cà phê, tiệm bánh có tiếng trong khu, chủ muốn nghỉ hoặc chuyển nghề và đề nghị bán "tên quán". Các chuyện về mặt bằng, đồ nghề, giấy phép khi sang nhượng không nằm trong bài; ở đây chỉ bàn phần cái tên.
Người bán nói "bán tên quán" thì thật ra bán gì
Ở Việt Nam, quyền đối với nhãn hiệu phát sinh chủ yếu từ việc đăng ký, trừ nhãn hiệu nổi tiếng là trường hợp đặc biệt mà một quán ăn khu phố khó chạm tới. Tên quán dùng mười năm mà chưa đăng ký thì người chủ có lượng khách quen, có uy tín, nhưng không có văn bằng để ngăn người khác dùng tên đó cho hàng hoá, dịch vụ cùng loại. Không có quyền thì cũng không có quyền để chuyển nhượng theo nghĩa của Luật Sở hữu trí tuệ.
Tên quán có thể đồng thời là tên thương mại nếu nó là tên gọi của chủ thể kinh doanh. Quyền đối với tên thương mại phát sinh từ việc sử dụng hợp pháp, không cần đăng ký, nhưng chỉ được chuyển cùng với việc chuyển toàn bộ cơ sở kinh doanh và hoạt động kinh doanh dưới tên đó. Nếu bạn chỉ mua cái tên mà không mua cả cơ sở, phần quyền này không theo sang.
Vậy thứ bạn mua là gì? Thứ nhất, sự hợp tác của người bán: họ ngừng dùng tên, giới thiệu khách sang bạn, chuyển tên miền, trang mạng xã hội, số liên lạc của quán nếu có thể. Thứ hai, quyền ưu tiên về mặt thực tế để bạn nộp đơn đăng ký trước, với cam kết của người bán là không phản đối và không tự nộp. Thứ ba, nếu người bán đã nộp đơn, quyền nộp đơn đó có thể được chuyển giao cho bạn.
Việc phải tra trước khi bàn giá
Trước khi nói chuyện tiền, hãy kiểm xem cái tên đó đang ở tình trạng nào trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ. Kết quả sẽ quyết định cả cấu trúc lẫn giá.
- Đã có ai nộp đơn hoặc có văn bằng cho dấu hiệu trùng hoặc gần giống, cho cùng nhóm dịch vụ ăn uống hay hàng hoá mà quán bán chưa.
- Người bán có từng nộp đơn nào không, đứng tên ai, đơn đang ở giai đoạn nào.
- Tên có yếu tố mô tả như tên món, tên địa danh không, vì những tên này khó được bảo hộ phần chữ chính.
- Có quán nào khác ở tỉnh, thành khác đang dùng tên tương tự không, để lường trước khả năng bị phản đối hay tranh chấp.
- Tên miền, trang mạng xã hội mang tên quán đang đứng tên ai.
- Tên doanh nghiệp hoặc tên hộ kinh doanh của người bán có trùng tên quán không, để biết phần tên thương mại có liên quan hay không.
Nếu kết quả tra cho thấy có người khác đã có văn bằng cho tên trùng hoặc rất gần, cho cùng loại dịch vụ, thì cái tên bạn định mua có nguy cơ không dùng tiếp được, và giá trị của nó thay đổi hẳn. Cách tra chi tiết và đọc kết quả là chủ đề riêng; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng tra xong mới bàn giá.
Ba cách cấu trúc giao dịch mua tên quán
Tuỳ kết quả tra và mục đích của bạn, có ba cách hay dùng. Không cách nào tuyệt đối tốt hơn; mỗi cách đổi rủi ro lấy thời gian hoặc chi phí theo kiểu khác nhau.
| Cách | Làm thế nào | Hợp với | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| Người bán nộp đơn trước, rồi chuyển giao đơn | Người bán đứng tên nộp đơn, sau đó hai bên làm thủ tục ghi nhận thay đổi người nộp đơn sang bạn | Khi người bán đã nộp đơn sẵn hoặc muốn giữ quyền ưu tiên ngay | Phụ thuộc người bán hợp tác qua hai thủ tục |
| Bạn tự nộp đơn, người bán cam kết | Bạn đứng tên nộp đơn, người bán ký cam kết không phản đối, không tự nộp, ngừng dùng tên | Khi chưa ai nộp đơn và tra ra tên còn trống | Đơn của bạn vẫn có thể bị từ chối vì lý do khác |
| Mua toàn bộ cơ sở kinh doanh | Nhận cả hoạt động kinh doanh dưới tên đó, kèm tên thương mại | Khi bạn tiếp quản nguyên quán, cùng chỗ, cùng mô hình | Gánh thêm nghĩa vụ gắn với cơ sở, cần thẩm định rộng hơn |
Cách thứ hai thường được chọn cho quán nhỏ vì đơn giản. Điểm cần nhớ: đơn của bạn được thẩm định như mọi đơn khác, nên cam kết của người bán không bảo đảm bạn được cấp bằng. Vì vậy phần lớn tiền nên gắn với kết quả thẩm định, hoặc ít nhất với việc người bán đã thực hiện xong các nghĩa vụ hợp tác.
Tên quán đã bị người khác đăng ký thì sao
Đây là tình huống không hiếm. Một quán nổi tiếng trong khu, người khác ở nơi xa đã đăng ký đúng tên đó cho dịch vụ ăn uống từ trước. Chủ quán vẫn dùng vì chưa ai lên tiếng. Nếu bạn mua cái tên trong hoàn cảnh này, bạn mua cả nguy cơ một ngày nào đó nhận thư yêu cầu ngừng sử dụng, nhất là khi bạn định mở rộng ra nhiều điểm hay bán trên mạng.
Có vài hướng xử lý, đều cần ý kiến người làm nghề. Có thể xem văn bằng kia có đang bị bỏ không sử dụng lâu năm không, vì nhãn hiệu không được sử dụng liên tục năm năm có thể bị yêu cầu chấm dứt hiệu lực. Có thể tìm hiểu khả năng thương lượng với chủ văn bằng. Có thể xem quyền của người sử dụng trước, vì pháp luật có ghi nhận một số quyền cho người đã sử dụng dấu hiệu một cách trung thực trước ngày nộp đơn của người khác, trong phạm vi nhất định.
Nhưng về mặt giao dịch, điều rõ ràng nhất là giá phải phản ánh rủi ro đó, hoặc bạn bỏ cái tên và chỉ mua phần còn lại như công thức, khách quen, đồ nghề. Đừng để người bán thuyết phục rằng "dùng bao năm có sao đâu"; cái tên chưa bị đụng tới không có nghĩa là an toàn khi đổi chủ và mở rộng.
Tách tên khỏi mặt bằng: chỗ dễ bị thiệt
Một biến thể thường gặp: người bán giữ mặt bằng, cho người khác thuê hoặc tự mở một quán khác ở đúng chỗ đó, còn bạn mua cái tên để mở ở địa điểm mới. Khách quen biết quán qua cái tên nhưng cũng biết qua địa chỉ. Nếu ở chỗ cũ mở ra một quán bán đúng món đó với một cái tên khác, nhiều khách sẽ vẫn đến chỗ cũ, và cái tên bạn mua mất một nửa sức kéo.
Trường hợp ngược lại cũng xảy ra: bạn mua cả tên lẫn tiếp quản mặt bằng, nhưng người bán mở quán mới cách đó không xa, dùng tiếng tăm cá nhân để kéo khách cũ. Đây là lý do mua tên quán gần như luôn phải đi kèm một cam kết không cạnh tranh có giới hạn về thời gian và khu vực, cùng cam kết không dùng tên gần giống.
Khi tách tên khỏi mặt bằng, nên thoả thuận rõ việc treo biển thông báo chuyển địa điểm ở chỗ cũ trong một thời gian, việc cập nhật vị trí trên các ứng dụng bản đồ và gọi món, và việc người bán giới thiệu khách sang địa chỉ mới. Những việc này nhỏ nhưng quyết định khách có theo cái tên hay không.
Kiểm trước khi trả tiền mua tên quán
Gom lại thành trình tự để dùng ngay khi đang thương lượng.
- Tra cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục với tên quán và các biến thể, lưu kết quả có ngày tra.
- Hỏi người bán đã từng nộp đơn chưa, đứng tên ai; xin bản sao và tự tra lại.
- Chọn cấu trúc theo bảng ở trên, ghi rõ trong thoả thuận thứ bạn mua là gì, không ghi chung chung "mua tên quán".
- Đặt cọc nhỏ khi thoả thuận, phần lớn tiền gắn với mốc: đơn được nộp hoặc được chuyển giao, người bán ngừng dùng tên, tài sản số được bàn giao, và nếu được, kết quả thẩm định đơn.
- Kèm cam kết không dùng tên gần giống, không cạnh tranh trong khu vực và thời gian hợp lý, không phản đối đơn của bạn.
- Lên kế hoạch chuyển khách: biển thông báo, cập nhật bản đồ, trang mạng xã hội.
- Giữ toàn bộ chứng cứ sử dụng tên của bạn từ ngày đầu.
Khi nào nên hỏi người làm nghề
Mua tên của một quán nhỏ trong khu thường không cần một đội tư vấn. Nhưng có những tình huống nên có ý kiến chuyên môn trước khi đặt cọc: tra ra đã có văn bằng gần giống của người khác, tên quán gắn với tên địa danh hoặc tên món nên khó bảo hộ, người bán đã nộp đơn mà đơn đang bị phản đối, bạn định mở chuỗi hoặc bán hàng đóng gói ra khắp cả nước, hoặc số tiền đủ lớn để sai một bước là thiệt nặng.
Trong những trường hợp đó, một buổi trao đổi với luật sư về sở hữu trí tuệ giúp bạn đánh giá cái tên còn đáng bao nhiêu và chọn cấu trúc phù hợp. Nếu cần một câu trả lời nhanh để quyết định có đi tiếp hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mô tả kết quả tra cứu, tình trạng đơn của người bán và kế hoạch dùng tên của bạn. Đừng để nỗi sợ mất cơ hội khiến bạn đặt cọc trước khi tra.
Câu hỏi thường gặp
Tên quán chưa đăng ký nhãn hiệu thì có bán được không?
Không bán được quyền độc quyền vì chưa có văn bằng. Thứ có thể mua là sự hợp tác của người bán, lượng khách gắn với tên, việc người bán ngừng dùng và không phản đối khi bạn tự nộp đơn, hoặc quyền nộp đơn nếu họ đã nộp.
Mua tên quán có được luôn tên thương mại của người bán không?
Quyền đối với tên thương mại chỉ chuyển được cùng toàn bộ cơ sở kinh doanh và hoạt động kinh doanh dưới tên đó. Nếu bạn chỉ mua cái tên để mở chỗ khác, phần tên thương mại không theo sang.
Người bán đã nộp đơn nhãn hiệu cho tên quán thì nên làm sao?
Có thể thoả thuận chuyển giao đơn, tức ghi nhận thay đổi người nộp đơn sang bạn. Nên tra tình trạng đơn trước, xem có bị phản đối hay sắp bị từ chối không, và gắn phần lớn tiền với kết quả thẩm định.
Tên quán đã có người khác đăng ký ở tỉnh khác thì còn mua được không?
Bạn vẫn có thể mua phần còn lại như công thức, khách quen, nhưng cái tên mang rủi ro bị yêu cầu ngừng dùng, nhất là khi mở rộng. Nên hỏi người làm nghề về các hướng xử lý và để giá phản ánh rủi ro đó.
Cần cam kết gì từ người bán tên quán?
Ít nhất là ngừng dùng tên và các biến thể, không tự nộp đơn hay phản đối đơn của bạn, không mở cơ sở cạnh tranh trong một khu vực và thời gian hợp lý, và giúp chuyển khách sang địa điểm hoặc kênh mới.
Nên trả tiền mua tên quán theo mốc nào?
Đặt cọc nhỏ khi thoả thuận, phần lớn gắn với các mốc kiểm được: đơn được nộp hoặc chuyển giao, người bán ngừng dùng tên, tài sản số bàn giao xong, và nếu được thì kết quả thẩm định đơn của Cục.