Thoả thuận cùng tồn tại là văn bản hai chủ nhãn có tên hoặc logo gần giống nhau ký với nhau để chia ranh giới: ai được bán mặt hàng nào, ở đâu, trình bày ra sao, để cả hai cùng dùng mà không kiện nhau. Với người mua thương hiệu, một thoả thuận như vậy vừa là tin tốt vì tranh chấp đã được dàn xếp, vừa là gánh nặng vì nó khoanh vùng những gì bạn được làm với thương hiệu sau khi mua.
Bài này không bàn khi nào nên ký thoả thuận cùng tồn tại hay cách đàm phán nó từ đầu. Ở đây thoả thuận đã có sẵn, do bên bán ký với một bên khác, và câu hỏi là nó giới hạn bạn tới đâu, có chuyển sang bạn không, và nên phản ánh vào thương vụ thế nào.
Vì sao bên mua dễ bỏ sót thoả thuận cùng tồn tại
Thoả thuận cùng tồn tại thường không hiện trên văn bằng, không nằm trong danh sách hợp đồng li-xăng, và với bên bán nó thuộc về một chuyện cũ đã khép. Khi được hỏi về tranh chấp, bên bán có thể trả lời thật lòng rằng "không có", vì trong suy nghĩ của họ, vụ việc đã được giải quyết bằng thoả thuận từ nhiều năm trước.
Một số thoả thuận được ký nhanh để rút một đơn phản đối hoặc kết thúc một khiếu nại trên sàn, nội dung chỉ vài trang và nằm trong thư điện tử của một người đã nghỉ việc. Một số khác được ký trong giai đoạn đơn đăng ký bị từ chối vì trùng với nhãn có trước, như một văn bản đồng ý của chủ nhãn trước để đơn đi tiếp, kèm những cam kết đổi lại.
Vì vậy câu hỏi gửi bên bán nên viết cụ thể: "có văn bản nào đã ký với chủ nhãn khác về việc phân chia phạm vi sử dụng, đồng ý cho đăng ký, cam kết không mở rộng, hay cam kết không phản đối không", thay vì chỉ hỏi chung chung về tranh chấp.
Bạn cũng có thể tự tìm manh mối: tra cơ sở dữ liệu xem có nhãn gần giống thuộc chủ khác cùng tồn tại trong nhóm liên quan. Hai nhãn rất gần nhau mà cùng được cấp văn bằng đôi khi là dấu hiệu đã có thoả thuận hoặc văn bản đồng ý.
Những dạng giới hạn hay gặp trong thoả thuận
Mỗi thoả thuận một khác, nhưng các giới hạn thường rơi vào vài nhóm. Với từng nhóm, câu hỏi thực tế của bên mua là: giới hạn này có chặn kế hoạch của mình không.
| Loại giới hạn | Ví dụ giả định | Ảnh hưởng tới bên mua |
|---|---|---|
| Theo mặt hàng | Một bên chỉ bán bánh ngọt, bên kia chỉ bán bánh mặn | Không mở rộng sang mặt hàng của bên kia dù cùng nhóm |
| Theo khu vực | Một bên không mở cửa hàng ở các tỉnh phía Bắc | Kế hoạch mở chuỗi bị khoanh vùng |
| Theo cách trình bày | Luôn dùng kèm chữ phụ, không dùng màu đỏ chủ đạo | Không tự do thay đổi nhận diện thương hiệu |
| Theo kênh bán | Không bán qua sàn thương mại điện tử hoặc không bán vào siêu thị | Hạn chế tăng trưởng doanh số |
| Cam kết không đăng ký thêm | Không nộp đơn cho nhóm hàng hoá khác hoặc ở nước khác | Không mở rộng bảo hộ được |
| Cam kết không phản đối | Không phản đối đơn của bên kia trong tương lai | Mất một công cụ bảo vệ khi bên kia lấn sang |
Một thoả thuận có thể chứa nhiều loại giới hạn cùng lúc. Hãy đánh dấu từng điều khoản theo bảng trên rồi đặt cạnh kế hoạch kinh doanh của bạn để thấy chỗ nào va chạm. Những giới hạn về cách trình bày thường bị xem nhẹ nhất, vì chúng chỉ lộ ra khi bạn bắt tay làm lại bao bì hay biển hiệu, lúc đó đã quá muộn để đưa vào giá.
Thoả thuận có đi theo thương hiệu sang chủ mới không
Đọc điều khoản về người kế thừa. Nhiều thoả thuận ghi rõ nó ràng buộc cả người nhận chuyển nhượng, người được li-xăng và người kế thừa của mỗi bên. Có điều khoản này thì gần như chắc chắn bạn phải tuân thủ.
Đọc điều khoản về chuyển nhượng. Một số thoả thuận yêu cầu thông báo hoặc xin đồng ý của bên kia khi một bên bán nhãn hiệu. Bỏ qua thủ tục này có thể khiến bên kia coi thoả thuận bị vi phạm và quay lại tranh chấp.
Thoả thuận im lặng về chuyện kế thừa. Khi không có điều khoản rõ, câu hỏi thoả thuận ràng buộc bạn tới đâu không có câu trả lời đơn giản. Cách an toàn là coi như nó ràng buộc và để luật sư đánh giá thêm.
Thoả thuận gắn với một văn bản đồng ý đã nộp cho Cục. Nếu văn bằng của bên bán được cấp nhờ văn bản đồng ý của chủ nhãn trước, các cam kết đi kèm văn bản đó gắn chặt với sự tồn tại của văn bằng. Vi phạm có thể dẫn tới tranh chấp về hiệu lực, không chỉ về hợp đồng.
Đặt thoả thuận cạnh kế hoạch kinh doanh
Giá trị một thương hiệu đối với người mua phụ thuộc vào những gì người mua định làm với nó. Một thoả thuận cấm mở cửa hàng ở miền Bắc không ảnh hưởng gì nếu bạn chỉ định giữ thương hiệu ở miền Nam, nhưng sẽ là trở ngại lớn nếu kế hoạch của bạn là phủ toàn quốc.
Vì vậy trước khi đọc thoả thuận, hãy viết ra kế hoạch ba đến năm năm: mặt hàng mới nào, tỉnh thành nào, kênh bán nào, có ra nước ngoài không, có đổi nhận diện không. Sau đó đối chiếu từng mục với thoả thuận. Kết quả có thể là ba nhóm: kế hoạch không bị ảnh hưởng, kế hoạch phải điều chỉnh, kế hoạch bị chặn.
Ví dụ giả định: một người định mua thương hiệu nước mắm ở Khánh Hoà với kế hoạch đưa sản phẩm lên các sàn và vào chuỗi siêu thị toàn quốc. Thoả thuận cùng tồn tại bên bán ký với một cơ sở khác có tên gần giống lại cam kết không bán qua kênh siêu thị ở một số tỉnh. Kế hoạch không bị chặn hoàn toàn, nhưng giá trị thương hiệu với người mua này thấp hơn đáng kể so với con số bên bán đưa ra.
Phần chênh lệch đó là cơ sở để bạn thương lượng giá, hoặc đặt điều kiện bên bán phải đàm phán lại thoả thuận với bên kia trước khi chốt.
Đàm phán lại hay chấp nhận: các lựa chọn
Khi thoả thuận va chạm với kế hoạch, bên mua có vài lựa chọn. Mỗi lựa chọn có chi phí và rủi ro riêng:
- Chấp nhận giới hạn và giảm giá mua tương ứng, nếu phần bị chặn không phải trọng tâm.
- Yêu cầu bên bán đàm phán lại với bên kia trước ngày chốt, kết quả là điều kiện để thanh toán.
- Tham gia đàm phán ba bên, đặc biệt khi bên kia muốn biết ai sẽ là chủ mới trước khi đồng ý sửa.
- Đổi cấu trúc thương vụ, ví dụ chỉ mua phần thương hiệu không bị giới hạn, hoặc nhận li-xăng thay vì mua đứt.
- Dừng thương vụ nếu giới hạn chặn chính lý do bạn muốn mua.
Lựa chọn nào cũng nên được ghi lại thành điều khoản cụ thể trong hợp đồng mua, kèm thời hạn và hậu quả nếu không đạt. Một câu chung chung kiểu "bên bán sẽ cố gắng đàm phán lại" không cho bạn công cụ gì khi việc đàm phán thất bại.
Đừng tự liên hệ bên kia của thoả thuận trước khi bên bán đồng ý và trước khi có ý kiến luật sư. Bên kia có thể tận dụng thông tin về thương vụ để đòi điều kiện mới hoặc phản đối việc chuyển nhượng.
Thoả thuận với chủ nhãn nước ngoài
Một nhóm thoả thuận cần chú ý riêng là thoả thuận bên bán ký với chủ nhãn nước ngoài. Những văn bản này thường được soạn bằng tiếng Anh theo khuôn của luật sư nước ngoài, phạm vi có khi không chỉ Việt Nam mà cả khu vực hoặc toàn thế giới. Bên bán, vốn chỉ quan tâm thị trường trong nước, có thể đã ký một cam kết không dùng nhãn ở nước ngoài mà không để ý.
Với người mua có ý định xuất khẩu hoặc bán qua sàn quốc tế, một điều khoản như vậy chặn thẳng kế hoạch. Nó cũng có thể chứa điều khoản chọn luật nước ngoài và cơ quan giải quyết tranh chấp ở nước ngoài, khiến chi phí xử lý nếu có vi phạm cao hơn nhiều.
Khi gặp loại thoả thuận này, nên có bản dịch được kiểm tra và để luật sư quen với hợp đồng quốc tế đọc. Đừng dựa vào bản tóm tắt tiếng Việt do bên bán tự làm, vì những chữ như "worldwide", "including future marks" hay "successors and assigns" có hệ quả lớn hơn nhiều so với cách chúng được dịch ngắn gọn.
Những điều khoản phụ dễ bị xem nhẹ
Ngoài các giới hạn chính, thoả thuận cùng tồn tại thường có vài điều khoản nhỏ nhưng đáng chú ý với chủ mới. Điều khoản phối hợp khi có hàng nhái: hai bên cam kết thông báo cho nhau và hợp tác xử lý. Điều khoản giải quyết tranh chấp: chọn toà án hay trọng tài, chọn luật áp dụng nếu một bên ở nước ngoài. Điều khoản chấm dứt: thoả thuận có thời hạn không, chấm dứt khi nào, và khi chấm dứt thì hai bên trở về vị trí nào.
Điều khoản chấm dứt quan trọng hơn người ta nghĩ. Nếu thoả thuận hết hạn hoặc bị chấm dứt, tranh chấp cũ có thể sống lại, và lần này người đứng ra đối mặt là bạn. Một thoả thuận vô thời hạn với giới hạn hợp lý đôi khi an toàn hơn một thoả thuận ngắn hạn với giới hạn nhẹ.
Cuối cùng, hãy xin cả các văn bản sửa đổi, phụ lục, thư xác nhận đi kèm. Thoả thuận gốc có thể đã được hai bên điều chỉnh nhiều lần qua thư điện tử, và bản bạn cầm chưa chắc là bản đang áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Thoả thuận cùng tồn tại bên bán đã ký có ràng buộc người mua thương hiệu không?
Thường là có nếu thoả thuận có điều khoản về người kế thừa hoặc người nhận chuyển nhượng. Khi thoả thuận không nói rõ, bạn vẫn nên coi như nó ràng buộc và hỏi luật sư trước khi lập kế hoạch vượt ra ngoài giới hạn đó.
Làm sao biết bên bán có thoả thuận cùng tồn tại khi họ không kể?
Hỏi bằng câu hỏi cụ thể về mọi văn bản đã ký với chủ nhãn khác, tra cơ sở dữ liệu để tìm nhãn gần giống đang cùng được bảo hộ, và yêu cầu bên bán cam đoan bằng văn bản rằng ngoài các văn bản đã đưa không còn thoả thuận nào khác.
Thoả thuận giới hạn khu vực bán thì có ảnh hưởng tới giá mua không?
Có thể ảnh hưởng nhiều, tuỳ kế hoạch của bạn. Nếu khu vực bị cấm là thị trường bạn định mở rộng, giá trị thương hiệu với bạn giảm tương ứng. Đây là căn cứ để thương lượng giá hoặc yêu cầu đàm phán lại thoả thuận.
Có thể yêu cầu bên kia huỷ thoả thuận sau khi mua không?
Chỉ khi bên kia đồng ý hoặc thoả thuận có điều khoản chấm dứt phù hợp. Đơn phương bỏ qua thoả thuận có thể làm tranh chấp cũ sống lại. Việc đàm phán lại nên làm trước ngày chốt, khi bên bán còn động lực hợp tác.
Thoả thuận chỉ là trao đổi thư điện tử có được tính không?
Có thể có giá trị tuỳ nội dung và cách các bên thể hiện ý chí. Bạn nên xin toàn bộ chuỗi trao đổi và để luật sư đánh giá, thay vì cho rằng không có văn bản ký tay thì không có ràng buộc.